مسجد واقع در جادهء مرّالظهران قرار گرفته ، مسجد على [ عليه السلام ] است . در اين مورد ، سنگ نوشتهاى نيز وجود دارد كه تأييدى بر اين ادعاست . اختلاف نظر در اين باره ، تازگى ندارد و فاكهى و ديگران نيز بدان اشاره كردهاند . محبّ طبرى بنا به سخن اسحاق خزاعى ، آن را مسجدى مىداند كه در نزديكى آن چاه قرار دارد . بهگفتهء اسحاق خزاعى ، اين مسجد را عبداللَّهبن محمدبن داودبن عيسى عباسى ، امير مكه مرمّت و بازسازى كرد و به گفتهء خزاعى ، پس از وى « عجوز » مادر مقتدر عباسى آن را مرمّت كرد . سپس همسر ملك منصور ، حاكم يمن آن را مرمّت كرد و تاريخ عمارت آن بنا به روايت محبّ طبرى در تاريخ بناى آن 645 يا 644 بوده است .
از ديگر كسانى كه مسجد هليلجه را مرمّت كرد ، ابونصر استرآبادى است كه در سال 466 از سوى خود و برادرش به اين كار اقدام كرد . پس از آن ملك مسعودى حاكم يمن و مكه در سال 619 اين مسجد را مرمت كرد . تاريخ مرمت وى و نيز مرمتى كه ابونصر به عمل آورد ، روى دو سنگ نوشته در مسجدِ ياد شده آمده است . « 1 » ابعاد اين دو مسجد را اندازه گرفتيم ، طول مسجد معروف به مسجد هليلجه ، از وسط محراب تا ديوار انتهاى ميدانگاه آن ، 25 ذرع و طول آن در قسمت ميدانگاه ، يازده ذرع و عرض آن 23 و يك چهارم ذرع و فاصله ميان اين مسجد تا اولين پرچم روى زمين - و نه پرچمهايى كه در كوه تنعيم قرار دارد - 714 ذرع آهنى است .
طول مسجد ديگرى كه به عايشه نسبت داده شده و در كنار مسجد هليلجه قرار دارد ، از محراب تا ديوار ميدانگاه روبهروى آن 24 ذرع و دو سوم و عرض معبر آن از ديوارى كه محراب در آن قرار دارد تا سمت طاقى كه كنار ميدانگاه است ده ذرع و دو سوم است و طول اين معبر ، 23 ذرع و سه چهارم و فاصلهء ميان اين دو مسجد نيز 872 ذرع آهنى است .
هامش
( 1 ) - سلطان محمود نيز در سال 1011 ه . و محمود بيك والى جدّه در سال 1012 ه . اين مسجد را مرمت و بازسازى كردند . وزير سنان بيك نيز در سال 978 چاه نزديك آن را مرمت كرد و بناى اين مسجد در زمان عبدالعزيز آل سعود ( پادشاه سعودى ) بازسازى گرديد .