جديد و هر اتفاقى در هر زمان و مكان ، مىسازد . ولى اينكه اختلافهاى مذهبى - ميان سنى و سنى و يا شيعه و سنى - چگونه بهوجود مىآيد ، گاه به تفسير يك آيه يا برداشت معنايى از آن يا درك روايتى بهصورتى مغاير با درك ديگرى ، مربوط مىشود . گاهى نيز از نظر يك گروه ثابت شده است كه كردار يا گفتارش از سوى پيامبر صادر شده ، ولى از نظر گروه ديگر اين امر ثابت نشده است ، ولى همگان در اينكه آنچه در كتاب خدا يا از سوى پيامبر اكرم مطرح و بيان شده ، اصل ترديد ناپذيرى است ، اتفاق نظر كامل وجود دارد .
و در مورد اختلافهاى مربوط به معارف كلامى يا آنچه كه علم كلام ناميده مىشود ، اين اختلافها در پيرامون معارف اسلامى هستند و بسيارى از حقايق را تجلّى مىبخشند و عقل و فهم اديان را صيقل مىدهند و با برخورد انديشههاى متفاوت ، رقابتى ايجاد مىكنند كه روشهاى بحث و شيوههاى استدلال را روشنى مىبخشند .
اختلافهاى مسلمانان از اين قرارند و در ژرفاى خود ، نشان از وحدت و نه تفرقه دارند و گوياى اجتماع و نه پراكندگىاند ؛ تا زمانى كه هدف و مطلوب ، حق باشد رسيدن به آن هرگز دشوار نيست ، مشروط بر آنكه هر گروه نگاه آرامى به داشتههاى ديگرى كند و اگر ديدگاههاى او ، قانعش ساخت كه چه بهتر ، و در غير اينصورت ، اورا معذور بدارد و نظراتش را محترم شمارد .
چنين شيوهء طبيعى ، تحقق بخش خير براى امت است و سزاوار هرگونه ستايشى است ؛ بزرگترين دليل آن نيز برخورد با كتاب فقه الاماميهاى است كه اخيراً در مصر تجديد چاپ و منتشر شد ؛ اين كتاب با اينكه نزد بسيارى از مردم اين ديار كتاب مذهبى ناشناختهاى بود و با اينكه متضمن اختلافهايى در برخى مسائل فقهى برخواسته از اقتضاى طبيعت خود فقه و طبيعت استنباط احكام فقهى بود ، با استقبال بسيار گرمى روبهرو شد ؛ استقبال از اين كتاب نشان از آن دارد كه مسلمانان به طبيعت خود ارزيابى و ارجگذارى شايستهاى دارند .
اختلافهايى كه از آنها استقبال نمىكنيم و آنها را نمىپذيريم و نمىپسنديم و در
قصة التقريب ، أمة واحدة ، ثقافة واحدة ( سرگذشت تقريب يك فرهنگ ؛ يك امت ) ( فارسى ) — صفحة 205
مساهمون: خسرو شاهى
ص٢٠٥