ظل اللّه نام مىبرند . امروز اين شهر قائممقام راجس قديم كه اكنون آن را رى ميگويند شده است .
در قرن سيزدهم تهران فقط نامى داشت يعنى دهكدهاى بود مركب از كلبههاى زيرزمينى كه شباهت بلانهء روباه داشت .
مورخ معروف ياقوت در تاريخ 1220 ميلادى مينويسد : تهران قلعهايست كه در يك فرسخى شهر رى واقع شده و سكنهء آن دائما مشغول جنك هستند .
در سال 1788 آقا محمد خان مؤسس سلسلهء قاجاريه تهران را پايتخت خود قرار داد .
در سال 1797 محيط اين شهر از سه كيلومتر تجاوز نميكرد و بيش از 15000 جمعيت نداشت .
در زمان سلطنت فتحعلى شاه اين شهر رو به ترقى و آبادى رفت و شمارهء جمعيت آن به 50000 نفر رسيد . تهران در آنزمان فقط شش دروازه داشت و مهمترين عمارت آن همان ارك سلطنتى بود كه در قسمت شمالى شهر واقع بود . كاخ شخصى شاه و ديوانخانه و بيشتر ادارات دولتى در همين ارك قرار داشت . تا سال 1870 تغييرات عمدهاى در اين شهر روى نداد تنها سفارت انگليس در بيرون شهر در زمينى كه متعلق به زنبوركچى باشى بود و بامر شاه بدولت انگليس واگذار گرديد سفارتخانهاى بنا كرد .
ناصر الدين شاه درصدد برآمد كه بر وسعت پايتخت خود بيافزايد و آن را به صورت آبرومندى درآورد . بنابراين تمام برج و بارو و استحكامات دفاعى آن را خراب نمود و خندق آن را پر كرد و حدود آن را عقب برد و خندق و باروى تازهاى در اطراف آن ساخت و محيط آن را از سه كيلومتر به 17 كيلومتر رسانيد و خيابانهاى عريض و طويلى در آن ايجاد نمود .
سفرنامه از خراسان تا بختيارى ( فارسى ) — صفحة 763
مساهمون: هانرى رونه دالمانى
ص٧٦٣