در تركستان براى چراغ يا شمع پايههاى فلزى ميسازند كه در اطراف ساقهء آنها برگهاى نوكتيزى قرار دارند و براى اينكه تعادل كاملى داشته باشند قاعدهء آنها را مانند سينى بزرك مدورى ساختهاند و در بالاى آنها شمع يا چراغ ميگذارند .
اين پايهها را در ايران پيهسوز ميگويند و در زمانهاى بسيار دور هم در خاور معمول بودهاند .
اكنون در حفاريها از اين نوع پايههاى قديمى زياد بدست ميآيد كه متاسفانه بطور ناقص بدست ما ميرسند و شكل اصلى خود را كموبيش از دست دادهاند . بعضى از اين چراغهاى مفرغى پايههائى دارند كه به شكل كثير السطوح هشتضلعى و شش ضلعى ساخته شده و با اشكال منظم هندسى و تصاوير حيوانات زينت يافتهاند ، تنهء آنها به شكل نيمكره است و در انتهاى فوقانى سرپوشى دارد كه ميتوان در موقع لزوم آن را چراغهاى برنزى قابل حمل ، متعلق بقرون 15 و 16 ( كلكسيون مؤلف )
بلند كرد و روغن در چراغ ريخت ، در بالاى اين سرپوش مجسمهء مرغى شبيه بقرقاول قرار دارد .
چراغهاى سادهاى هم از زير خاك بيرون آوردهاند كه تاريخ ساخت آنها معين شده است ، من يكى از آنها را ديدم كه در تاريخ 586 هجرى ساخته شده و از زير دست كارگران موصلى يا بغدادى بيرون آمده است « 1 » اين چراغ شكل عجيبى دارد و تقريبا به شكل مشربه يا صراحى است ، ما در خراسان نمونههائى از آن را پيدا كرديم
هامش
( 1 ) . اين چراغ متعلق به « پيه لاتودرى »Piet - Lataudrieبوده كه تمام كلكسيون او پس از مرگش بدولت تعلق گرفته و اكنون در موزه لوور محفوظ است .