است از سه نامهء علمي از علامه تهرانى به مرحوم آية الله خويى در نقد وتزييف نظر ايشان در رؤيت هلال وتقويت قول مشهور ، ودو پاسخ از مرحوم آية الله خويى در تقويت فتواى خود كه البتة به تصريح خودشان پاسخ دوم را برخى از شاگردان ايشان أعنى آية الله سيد محمود هاشمي شاهرودى ( رك : رؤيت هلال ، ج 2 ، ص 1458 - 1459 ، ومقدّمهء همان جلد ، ص 25 ) نوشتهاند . آية الله خويى نامهء سوم علامه تهرانى را پاسخ ندادهاند ، امّا به دنبال اشكال علامه تهرانى به فتواى ايشان ، در چاپهاى بعدى منهاج الصالحين فتواى خود را تعديل واندكى اصلاح كردهاند . يعنى آية الله خويى ابتدأ قائل بودند كه اگر هلال در نقطهاى از كرهء زمين قابل رؤيت باشد ، حلول ماه در تمام كرهء زمين ثابت مىشود . پس از اشكال علامه تهرانى ، شرط اشتراك در بخشي از شب را به فتواى قبلي افزود . از اين رو چاپهاى منهاج در اين مسأله مختلف است ( رك : رؤيت هلال ، ج 2 ، ص 789 ، 874 ، 1458 ) وعلتش همين است كه ذكر شد ، ولى متأسفانه هيچ جاى منهاج تذكر داده نشده است كه چاپ جديد با چاپ قبلي تفاوت دارد آن هم بر اثر اشكال علامهء تهرانى .
به هر حال ، اين رساله اولين رساله در نقد نظر آية الله خويى واز بهترين آنهاست ، هر چند برخى از انظار علامه تهرانى قابل نقد است امّا آية الله خويى وشاگردان ايشان به همهء اشكالات علامه تهرانى پاسخ نگفتهاند .
اين رساله به اسم رسالة حول مسألة رؤية الهلال سألها پيش منتشر شد . سپس مؤلّف در آن تجديد نظر كرد ومطالبى به آن افزود به گونهاى كه با آنچه پيشتر چاپ شده تفاوتهاى اساسى دارد . نسخه تصحيح شده ومطابق با آخرين اصلاحات ايشان در رؤيت هلال ، ج 2 ، به شماره 19 ، منتشر شد .
اگر اين گونه مكاتبات علمي ووزين كه سيرهء سلف صالح است در مسائل خلافي ادامه مىيافت ورواج مىداشت بسيارى از اختلافات علمي رخت بر مىبست وحقايق فراوانى روشن مىشد ونقاط قوّت وضعف نظريههاى علمي به خوبى پديدار مىگشت .
گفتنى است كه حضرت آية الله حسن زاده آملي گفتند كه علامه شعرانى در نقد نظر آية الله خويى نامهاى به ايشان نوشت واز پاسخ آية الله خويى قانع نشد وآن را نپسنديد .
رؤيت هلال ( فارسي ) — صفحة 3545
مساهمون: رضا مختاري
ص٣٥٤٥