6 . جغرافيدانان عثمانى
به نظر نمىرسد كه تركان عثمانى ، تا اواسط قرن نهم / چهاردهم شروع به نوشتن آثار جغرافيايى كرده باشند . اولين آثار آنها كتابهاى كوچكى دربارهء خلقت عالم بود كه به سياق كتابهاى « عجائب » نوشته شده و دربارهء شگفتيهاى آفرينش بود . معروفترين اين كتابها احتمالًا درّ مكنون تأليف يازيجى اوغلو احمد بيجان ( متوفى حدود 860 ) برادر يازيجى اوغلو محمد ( متوفى 855 ) شاعر متقدم عثمانى است . احمد بيجان ، همچنين اول كسى است كه قسمتهايى از كتاب عربى عجائب المخلوقات قزوينى را كه دربارهء خلقت عالم است ، به همان نام ترجمه كرده است . در اين كتاب نيز بر عجائب خلقت بيش از اطلاعات علمى تأكيد گرديده است . « 1 »
عجائب المخلوقات قزوينى چندين بار به تركى ترجمه شده است ( بروكلمان به چهار ترجمه از اين كتاب اشاره مىكند ) . « 2 » سلسله ترجمههايى نيز از خريدة العجائب ابن وردى به تركى با همان عنوان صورت گرفته است . « 3 » يكى از اين ترجمهها با اضافاتى جديد از شخصى از اوايل عصر عثمانى به نام على بن عبد الرحمان همراه است . « 4 » علاوه بر اين ، بعد از آنكه سپاهىزاده محمد بن على ( متوفى 997 ) چاپ عربى تازهاى از كتاب
هامش
( 1 ) .Rieu , Catal . of Turkish MSS in the Brit . Mus . , 106 ff( 2 ) .Brockelmann , SI , 882( 3 ) .Beitrage zur historischen Geographie . . . vornehmlich des Orients , ed . Hans Mzik , Festband Eugen Oberhummer , Leipzig and Vienna 1929 , 86 ff( 4 ) .Franz Taeschner , Der Bericht des arabischen Geographen Ibn al - Wardi uber Konstantinopel in Festband Eugen Oberhummer , 84 - 91 ; and Ein altomanischer Bericht uber das vorosmanische Konstantinopel in AION , N . S . i , 1940 , 181 - 189