سوم : تأويل و معناى آيات
در بيان تأويل و معناى آيات ، ابتدا تأويل و معناى برخى موارد را ، متناسب با معناى لغوى بيان مىداريم و سپس به روايات امامان اهل البيت عليهمالسلام در اين باره مىپردازيم .
تأويل و معناى آيات گذشته براساس معناى واژهها در لغت عرب
الف ) داستان ابراهيم و شكستن بتها
ابراهيم كه پس از شكستن بتها گفت : بل فعله كبيرهم هذا ؛ بلكه بزرگشان اين چنين كرده ، آن حضرت « توريه » فرمود و سخن را مشروط و دو پهلو بيان داشت تا آنان را به خود آورد ، و لذا به دنبال آن فرمود :
فَسْئَلُوهُمْ إِنْ كانُوا يَنْطِقُونَ ؛
از خودشان بپرسيد اگر سخن مىگويند ، يعنى : اگر سخن مىگويند ، بزرگشان چنين كرده است ! و اين از پاسخ بتپرستان به ابراهيم دانسته مىشود كه گفتند :
لَقَدْ عَلِمْتَ ما هؤُلاءِ يَنْطِقُونَ ؛
تو خود مىدانى كه اينها سخن نمىگويند . « 1 »
ب ) داستان يوسف و برادران
اينكه مأموران يوسف به برادرانش گفتند :
أَيَّتُهَا الْعِيرُ إِنَّكُمْ لَسارِقُونَ ؛
اى كاروانيان شما سارقانيد ! اين سخنى درست [ اما با توريه ] بود ، زيرا آنان - در گذشته - يوسف را از پدرش دزديده بودند .
اما درباره « پيمانه » شاه نيز گفتند :
نَفْقِدُ صُواعَ الْمَلِكِ ؛
پيمانه شاه را گم كردهايم ، و نگفتند : پيمانه شاه سرقت شده كه در اين سخن نيز « توريه » شده است . « 2 »
ج ) داستان رسول خدا صلىاللهعليهوآله پس از فتح
خداوند سبحان در سوره فتح فرموده :
إِنَّا فَتَحْنا لَكَ فَتْحاً مُبِيناً * لِيَغْفِرَ لَكَ اللَّهُ ما تَقَدَّمَ مِنْ ذَنْبِكَ وَ ما تَأَخَّرَ وَ يُتِمَّ نِعْمَتَهُ عَلَيْكَ وَ يَهْدِيَكَ صِراطاً مُسْتَقِيماً * وَ يَنْصُرَكَ اللَّهُ نَصْراً عَزِيزاً ؛
« 3 »
ما تو را فتح و پيروزى روشن داديم * تا خداوند تبعات و پىآمدهاى گذشته و آيندهات را بر تو بپوشاند ، و نعمتش را بر تو تمام گرداند ، و به راه راست
هامش
( 1 ) . سوره انبياء ، آيات 63 و 65 .
( 2 ) . مراجعه كنيد : تفسير مجمع البيان ، ج 3 ، ص 252 ، در تفسير اين آيات .
( 3 ) . سوره فتح ، آيات 1 - 4 .