مؤكّد لمضمون ما تقدّمه ، لأشعاره بالتّردّد فيما تضمنّه مدخولها .
توضيح پيش از ترجمه
« إِنَّ النَّفْسَ لَأَمَّارَةٌ بِالسُّوءِ »
« 1 » با چندين تأكيد ذكر شده است .
در اينجا مخاطبى كه ذهنش از خبر تهى است و نياز به تأكيد ندارد به گونهء مخاطبى گرفته شده كه متردد است . چون هنگامى كه يوسف عفيف بگويد :
« وَ ما أُبَرِّئُ نَفْسِي »
اين پرسش ، در ذهن مخاطب ، رخ مىنمايد كه چرا يوسف پيامبر ، خويش را پيراسته نمىداند ؟
آنگاه براى اينكه جملهء پيشين ، ترديددار بودن مدخول « انّ » را مىفهماند ، مؤكّد آورده شده است . اكنون به ترجمهء متن ، توجّه كنيد .
يكى از جاهايى كه « حال » برگشت از مقتضى ظاهر حال را مىطلبد ، جايى است كه مخاطب خالى الذهن به گونهء جستجوگر متردد گرفته شود و اين در هنگامى است كه قبلا سخنى به مخاطب ارائه شود كه حكم خبر را نشان دهد . مانند سخن خداوند متعال ، به حكايت از يوسف :
« وَ ما أُبَرِّئُ نَفْسِي إِنَّ النَّفْسَ لَأَمَّارَةٌ بِالسُّوءِ »
در اينجا جملهء
« النَّفْسَ لَأَمَّارَةٌ بِالسُّوءِ »
كه مدخول « انّ » است معناى جملهء پيشين يعنى
« ما أُبَرِّئُ نَفْسِي »
را تأكيد مىكند ؛ چون جملهء
« ما أُبَرِّئُ نَفْسِي »
نشانگر ترديد نسبت به معناى « النّفس لامّارة بالسّوء » است .
و كقوله تعالى :
« وَ لا تُخاطِبْنِي فِي الَّذِينَ ظَلَمُوا إِنَّهُمْ مُغْرَقُونَ » .
لمّا امر المولى « نوحا » اوّلا بصنع الفلك و نهاه ثانيا عن مخاطبته بالشّفاعة فيهم ، صار مع كونه غير سائل فى مقام السّائل المتردّد هل حكم اللّه عليهم بالاغراق ؟ فأجيب بقوله :
« إِنَّهُمْ مُغْرَقُونَ »
و مانند سخن خداوند متعال :
« وَ لا تُخاطِبْنِي فِي الَّذِينَ ظَلَمُوا إِنَّهُمْ مُغْرَقُونَ » .
چون كه خداوند ، در آغاز ، به نوح فرمان ساختن كشتى داد و در بار دوم ، وى را از سخن گفتن دربارهء شفاعت كفار نهى كرد ، نوح با اينكه سائل نبود به گونهء سائل متردد گرفته شد .
چونان پرسندهاى كه بپرسد : آيا خداوند ، آنان را غرق مىكند ؟
آنگاه پاسخ داده شده به :
« إِنَّهُمْ مُغْرَقُونَ » .
هامش
( 1 ) . يوسف / 53 .