وانگهى محبين را ترسهائى ويژه است كه ديگران را نباشد و اين ترسها را نيز اگر نسبت بهم بسنجيم بعضى از برخى ديگر ترسناكترند . وحشتزاترينشان ترس از دورى است ، پس از آن ترس از حجاب ، و از آن پس ترس از روگردانى است ، آنگاه ترس از عتاب .
ترس از دورى ، كسى را تواند بود كه قلب او با قرب الفت گرفته و آن را چشيده و بدان متنعم گشته است ، و ازينرو گفتهاند آيهاى كه در سورهى هود سبب پير شدن پيامبر اكرم ( ص ) گشت اين آيه است « 15 » : « آگاه باشيد دور باد ثمود » ، « آگاه باشيد دور باد مدين همچنانكه دور شد ثمود » .
سخن از دورى درينجا گواينكه دربارهى دور شدهگان و مطرودان آمده است ، ليكن ترس شنيدن آن مقربين را پير مىكند ؛ ولى آنكه بر سر سفره قرب نشستن نتوانسته ، هرگز از ترس دورى نگريد .
پس از همهى اين ترسها ، ترس از ايستائى و حرمان از بيشگيرى است ، آنچنانكه اهل ظاهر را دامنگير گشته است . و چون درجات قرب پايانناپذيرند ، سالك كوشا را نمىسزد كه در جائى بايستد و قرب بيشتر نجويد ، مثلا چنين انديشد : « كه من از علوم كشفى آن مقدار كه قلبم را روشن كند دريافتهام ، و از اخلاق نيكو بدان حد كه عقل مرا پاك سازد كسب كردهام ، حال نفس مرا نيز حقى است » . چنانچه كسى چنين فريبى خورد هرگز رستگارى نيابد ، و به همين جهت است كه حضرت پيامبر ( ص ) فرمود : « آنكه دو روزش همسان باشد زيانكار است . و آنكه امروزش بدتر از ديروزش باشد ملعون است » .
و عقوبتى كه نتيجهى اين ايستائى است در مورد عموم اهل ايمان و متوسطين از علماء سلب لذت مناجات از قلبهاى ايشان در اثر شهوات دنيوى است ؛ و در حديث قدسى نيز وارد شده است : « در مورد عالمى كه شهوات دنيا را
هامش
( 15 ) -أَلا بُعْداً لِثَمُودَأَلا بُعْداً لِمَدْيَنَ كَما بَعِدَتْ ثَمُودُ .[ سوره هود 11 / 68 و 95 ]