فريضه جمعه ؛ لهذا اين آيه در هيچ سورهاى وارد نشده است سواى سوره مزبوره ، تا آن كه حجّت بر تاركين جمعه تمام ، و عذر ايشان منقطع باشد ، و شبهات ايشان مندفع گردد .
و بعضى احتمال داده اند كه
« آخَرِينَ »
عطف بر « رسول » باشد و مراد ، ائمه معصومين باشند ، كه مبعوث گردانيده است ايشان را به جهت تلاوت آيات و تزكيهء مردمان و تعليم كتاب و حكمت ، و مندرج اند در حكم ايشان علماء كه عالم و عامل به اخبار و آثار ائمه اطهار بوده باشند ، كه ايشان نيز قائم مقام ايشانند خصوصاً در زمان غيبت ايشان « 1 » .
و در آيهء چهارم :
« ذلِكَ فَضْلُ اللَّهِ يُؤْتِيهِ مَنْ يَشاءُ وَ اللَّهُ ذُو الْفَضْلِ الْعَظِيمِ »
اشاره است به اين كه رسالت و امامت و هدايت خلق به تلاوت قرآن و تعليم كتاب و حكمت ، فضل خدا است ، موفّق مى سازد به آن هر كه را بخواهد ، پس خوش به حال آن كه متابعت و تأسّى نمايد به ايشان .
و در [ آيهء ] پنجم :
« مَثَلُ الَّذِينَ حُمِّلُوا التَّوْراةَ ثُمَّ لَمْ يَحْمِلُوها كَمَثَلِ الْحِمارِ يَحْمِلُ أَسْفاراً بِئْسَ مَثَلُ الْقَوْمِ الَّذِينَ كَذَّبُوا بِآياتِ اللَّهِ وَ اللَّهُ لا يَهْدِي الْقَوْمَ الظَّالِمِينَ »
كه اظهر آيات است به حسب اشاره و اعجاز . و توضيح اين بيان ، به اين وجه عيان مىشود به تمهيد چند مقدمه :
أوّل : آن كه معلوم است كه غرض از آياتى كه مشتمل بر قصص و اخبار و حكايت امم سابقه است ، مجرّد قصه خوانى نيست ، بلكه غرض موعظه و نصيحت و تنبيه براى مردمان است بر قباحت آنچه امم سابقه كرده اند ، و تحذير مخاطبين كه مبادا شما نيز كارى كنيد كه مثل كار ايشان باشد ، به طريق مَثَلى كه مشهور است در ميان عرب : « ايّاكِ
هامش
( 1 ) . چنان كه در روايتى كه شيخ صدوق در « كمال الدين و تمام النعمه » ص 484 ، از حضرت ولى امر - عجل اللّه فرجه - روايت شده است .