بعضى معتقدند اين علَّامهء بزرگوار ، « روش محدثان ) داشت نه فقيهان و فيلسوفان .
اما در آثار پر ارزش و بسيار او روش نقد حديث ديده مىشود و مىبينيم احاديث را با ديده تحقيق و تعقل مىسنجيده است .
من باب مثال داستان « جزيرة الخضراء » را يادآورى ميكنيم كه با دقت و تحقيق ، ساختگى بودن آن را روشن گردانيده است . اينك حاصل تحقيقات علامه بزرگوار :
« جزيرة الخضرا » نوشته على بن فاضل مازندرانى در قرن هشتم تأليف شده بود .
( طبقات اعلام الشيعة صفحه 145 ) . در زمان شاه عباس اول و جانشينان او ، نوشته مزبور را به كتاب ( كاشف الحق ) تاليف ( معز الدين اردستانى قرن يازدهم ) الحاق كردند و آن مجموعه را « حديقة الشيعه » ناميدند و به نام علَّامهء مقدس اردبيلى انتشار دادند ، حالى كه دانشمند مزبور در 992 در گذشته و « معز الدين » در قرن يازدهم ميزيسته است و علامه اردبيلى خود از فيلسوفان بوده است .
علت اين الحاق كه به دستور حكومت صفوى صورت گرفت اين بود كه شاه عباس و جانشينان او به علل سياسى بر ضدّ فيلسوفان و صوفيان و متكلمان قيام كردند ، قيامى خونين . و در آن روزگار ميان فيلسوف و صوفى و متكلم تفاوتى نمىگذاشتند هر كس به فلسفه نزديكتر بود فيلسوف ناميده مىشد ، و به تصوف نزديكتر ، صوفى و به كلام نزديكتر ، متكلم . صفويه براى ادامه حكومت بخصوص با داشتن دشمنى مانند حكومت عثمانى ، نياز داشت كه صورتك قشرى بودن بر چهره بياويزد ، لذا داستان « جزيرة الخضراء » را به اين صورت در آوردند .
يكى از آثار بزرگ و تاريخى علَّامهء تهرانى ، دورهء كتاب « الذرّيعه » است . در سال 1911 ميلادى ، « تاريخ تمدن اسلامى » به قلم جرجى زيدان منتشر شد . ( و اين كتاب در چهار جلد به فارسى ترجمه شده است . ) و كتاب « آداب اللغة العربيّة » نيز از همان نويسنده انتشار يافت . اين نويسندهء مسيحى در اين دو كتاب ، دين اسلام را پرچم ملَّى گرايى عرب معرفى كرده و آن را در مذهب تسنن متجلى دانسته و مذهب شيعه را يك حركت ايرانى ضدّ عرب به حساب آورده است . وقتى اين مطلب به اطلاع علماى نجف رسيد ، سه تن از دانشمندان نامى ايران مقيم نجف : مرحوم علامه سيد حسن صدر ( متوفى به سال 1354 هجرى قمرى ) ، و مرحوم كاشف الغطاء ( متوفى به سال 1371 ) و مرحوم علامه حاج آقا بزرگ تهرانى ، پيمان بستند كه هر يك به طريقى ، گفتهء ناصواب جرجى زيدان را پاسخ گويند . مرحوم سيد حسن صدر ، كتاب « تأسيس الشيعه » را نوشت و آن در دو جلد به چاپ رسيد ؛ علَّامه حاج آقا بزرگ
كشف المحجة لثمرة المهجة ( فانوس ) ( فارسي ) — صفحة مقدمه 13
مساهمون: اسد الله مبشرى
صمقدمه ١٣