فَلَمَّا زاغُوا أَزاغَ اللَّهُ قُلُوبَهُمْ « 10 » . و از حضرت بارى تعالى ظلم متصور نيست ، قوله تعالى : وَ ما رَبُّكَ بِظَلَّامٍ لِلْعَبِيدِ « 11 » . و ليكن بندگان بر خود ستم كنند ، قوله تعالى : وَ لكِنْ أَنْفُسَهُمْ يَظْلِمُونَ « 12 » . و هر كه را اهليت آن ندهند كه در اين ميدان جولان نمايد و در اين بستان تنزّه كند ، بسى باشد كه به ظاهر تن خود در مدتى مديد فرسنگها سفر كند - اما براى تجارت دنيا و اما براى ذخيرت آخرت - پس اگر مطلوب او علم و دين باشد ، يا كفايت براى استعانت بر دين ، از سالكان راه آخرت باشد . و سفر او را شرطها و أدبها بود كه اگر آن را مهمل گذارد از طالبان دنيا و پسروان شيطان باشد ، و اگر بدان مواظبت نمايد سفر او از فايدههايى خالى نماند كه او را به طالبان آخرت رساند . و ما ادبهاى آن در دو باب بيان كنيم ، ان شاء اللّه : باب اول در ادبهاى سفر ، از اول حركت تا آخر باز گشتن ، و در نيت سفر و فايدهء آن ، در دو فصل باب دوم در آن چه مسافر را از آموختن آن چاره نيست ، از رخصتهاى سفر و شناختن دليلهاى قبله و اوقات آن [ 254 ]
إحياء علوم الدين ( فارسى )ج ۲ — صفحه 531
پدیدآورندگان: الغزالي
ص۵۳۱
پاورقی
( 10 ) صف 61 - 5 .
( 11 ) فصلت 41 - 46 .
( 12 ) آل عمران 3 - 117 .