بعدها چون دايرهء ثروت و ناز و نعمت و تفنن در دولتها تنگ و محدود گرديد ، زيرا از ميزان استيلا و وسعت خاك آنها كاسته شد و دولتهاى مستقل گوناگونى پديد آمد ، از اين رو اين وظيفه و پايگاه هم در بيشتر دولتها به كلى از ميان رفت و چون در آغاز سده ششم دولت موحدان پس از امويان در مغرب روى كار آمد آنها اين شيوه را فرو گذاشتند زيرا آنان از تمايلات و صفات سادگى و ديانتى پيروى ميكردند كه آنها را از پيشوايشان محمد بن تومرت مهدى فرا گرفته بودند .
و از پوشيدن لباس حرير و زر پرهيز ميكردند . از اين رو پايگاه مزبور را در تشكيلات دولت خود بوجود نياوردند و هر چند جانشينان ايشان در پايان دولت قسمتى از آن را بنيان نهادند ولى به آن مرحله از شكوه نرسيد كه در دوران پيشين بود .
و اما در اين عصر در دولت مرينى مغرب كه در آغاز جوانى و قدرت است رسم و شيوهء باشكوهى ( در اين باره ) مشاهده كرديم كه آن را از دولت همزمان خويش ابن احمر در اندلس فرا گرفته است و ابن احمر در اين شيوه از ملوك طوايف تقليد كرده و با در نگريستن سريعى بدنبال آنان رفته است . و اما دولت ترك مصر و شام در اين عصر بتناسب وسعت كشور و آبادانى و تمدن شهرهايى كه متصرفند از لحاظ نگار جامه ( طراز ) همچون دريايى بيكرانند [ 1 ] ولى با همهء اينها جامهها را در خانهها و كاخهاى خويش تهيه نميكنند و آن را در شمار پايگاهها و مراتب دولتى نميآورند بلكه آنچه دولت از اين گونه طرازها ميخواهد صنعتگران آنها را از حرير و زر خالص مىبافند . و آنها را زركش [ 2 ] مينامند كه كلمهاى بيگانه ( فارسى ) است و نام سلطان يا امير را بر آنها مينگارند و صنعتگران پارچهء مزبور را براى دولت در زمره صنايع زيبا و شگفتى كه زيبندهء آن مىباشد تهيه مىكنند .
و خدا تقدير كنندهء شب و روز است و او بهترين وارثان است ، خدايى جز او نيست .
هامش
[ 1 - ) ] از ( پ ) در ( ا ) تحرير آخر . غلط است .
[ 2 - ) ] مزركش ( ك ) و ( ا ) و ( ب ) .