( چندى پيشآمدهائى برايش دست داد كه همهء آنها را كنار گذاشت و يكى از آن اسباب ) ( هم اين بود كه علمى بيش از عقلش داشت و مصداق اين شعر بود : ) ( و من يطيق مزكا عند صبوته * و من يقوم لمستور اذا خلعا ) « 1 » ( از گروهى نقل شده است كه او ، هنگام مرگ ، از چيزهائى كه از وى سر زده ) ( بود ، توبه ، و اظهار پشيمانى نموده ، و اعتراف كرده است ، كه آن رويه را پيش نگرفت ) ( مگر از رشك و غيرت ، و ننگ و عارى كه از جفاى دوستان ، و كنارهجوئى آنان از تماس ) ( با وى ، پيدا كرده بود . كتابهاى كفرآميزش را براى ابو عيسى « 2 » يهودى تأليف كرده ، و ) ( در خانه اين شخص نيز از دنيا رفت . از تأليفات ملعون اوست : كتاب التاج - در احتجاج ) ( بقديم بودن عالم . كتاب الزمرد - در احتجاج عليه پيامبران و ابطال رسالت . كتاب بعث « 3 » ) ( الحكمة لسفه اللّه « 4 » فى تكليف خلقه امره و نهيه . كتاب الدامع - در طعن بنظم قرآن . كتاب ) ( القضيب - در اثبات اينكه علم خدا باشياء بعد پيدا شده ، و عالم نبود تا زمانى كه براى ) ( خود علم را آفريد . كتاب الفريد - در طعن بر پيغمبر عليه السلام « 5 » . كتاب المرجان . . . « 6 » ) ( كتاب اللؤلؤ - در تناهى حركات . ) ( ابن راوندى گويد : از كنار پير مردى مىگذشتم كه قرآنى در دست داشت ، و ) ( مىخواند ، و للّه ميزاب السموات و الارض ، بوى گفتم ، پيرمرد اين چيست كه مىخوانى ، گفت ) ( قرآن است ، و للّه ميزاب السموات و الارض . گفتم مقصود از ميزاب السموات و الارض ، چه ) ( مىباشد ، گفت ، همين باران است كه مىبينى ، گفتم ، هيچ تصحيفى بدون تفسير نيست ، اى ) ( مرد اين آيه ، ميراث السموات و الارض است . گفت خدايا مرا بيامرز ، چهل سالست كه )
هامش
( 1 ) چه كسى تواند پاك باشد كه به هوسرانيهاى جوانى آلودگى دارد - و چه كسى نگهدار پردهنشينى مىشود كه بناى پردهدرى را گذاشته است .
( 2 ) تك ( بن لاوى ) .
( 3 ) در اصل ، اول كلمه نقطه ندارد . و يكى از تأليفات ابو سهل نوبختى كه ذكرش در اين كتاب آمده ( كتاب نقض كتاب عبث الحكمة للراوندى ) است كه ظاهرا اشاره به همين كتاب بوده و احتمال دارد اين كلمهء ( بعث ) در آنجا يا در اينجا تصحيف شده و مىتوان گفت عبث .
هماهنگى بيشترى با فكر مؤلف دارد .
( 4 ) تك ( صفة اللّه ) و در نسخه خطى ( لسفه اللّه ) بوضوح خوانده مىشود . و نيز ( تك ) دارد ( و نقضه عليه الخباط ) .
( 5 ) تك ( و ويل للطاعن عليه - و نقضه عليه الخياط ) .
( 6 ) تك ( فى اختلاف اهل الاسلام ) .