مرحلهء دوازدهم : مباحث مربوط به واجبالوجود
( اثبات ذات و صفات و افعال واجب الوجود )
فصل اول : اثبات ذات واجب الوجود
1 . حقيقت وجود - و نه مفهوم آن - اصالت دارد و چيز ديگرى در برابر آن اصالت ندارد . 2 . از طرفى حقيقت وجود ، و صرف و خالص بوده چيز ديگرى مخلوط آن نمىباشد ، چون غير حقيقت وجود چيزى ديگرى نيست و هر چيزى جز آن باطل است ، و واجب است . چون وجود براى وجود خود ، همچون همه موارد ديگر ثبوت شىء لنفسه ، ضرورى است . 3 . حقيقت وجود و صدق عدم بر آن امتناع دارد .
4 . وجوب و ضرورت حقيقت مزبور هم بالذات است نه بالغير ، زيرا غيرى نداريم كه به حقيقت وجود ضرورت بدهد ، نتيجه اينكه : پس حقيقت وجود ، واجب الوجود بالذات است . « 1 »
هامش
( 1 ) . اين همان برهان صديقين است . اين نام را ابن سينا انتخاب كرده ليكن اصل دليل را قبل از او نيز گفتهاند . توجه داريد كه لازمهء اين استدلال كه از مشهورترين ادلهء متاخرين فلاسفه است اين است كه حقيقت وجود يك حقيقت شخصى است نه يك حقيقت كلى ( كه وحدت مجازى دارد ) و حقيقت شخصى مزبور همان خداوند است و جز شخص خداوند وجود ديگرى نداريم و وجودات امكانى ديگر كه معلول او هستند همگى شعاع و تجلى او بوده مقابل او نمىباشند تا دوئيت در كار بيايد