از مجلسى ( ره ) - « او كما نقول » در برخى نسخهها به صيغهء تكلم است و در بعضى به صيغهء خطاب است ، بنا بر اولى ممكن است غرض سائل سؤال از تخيير ميان اين دو باشد و امام هم او را مخير كرده و استبعاد سائل را از اين راه كه آنها نياز به دعا ندارند و طلب رحمت براى آنها سبك است ، رفع نموده كه شما مىگوئيد : ارحم محمّداً و آل محمد ، و مىگوئيم :
صلى اللَّه على محمد و آل محمد ، صلاة هم در اينجا به معنى رحمت است ، و سپس اشاره كرده است كه طلب رحمت براى محمد و آل محمد براى احتياج آنها به دعا نيست بلكه براى رفع درجات است و نفع آن به ماها مىرسد ، پايان نقل از مجلسى ( ره ) .
من مىگويم : ظاهر اين است كه امام بيان كرده كه از نظر حاق معنى فرقى ميان يرحمكم اللَّه و صلى اللَّه عليك نيست زيرا هر دو به معنى طلب رحمت است به دو تعبير و تخيير ميان اين دو مسلّم است . مقصود از اين چند حديث كه عطسه گواه صدق و درستى حديث است بر دو وجه است :
1 - منظور اين باشد كه عطسه يك اماره و دليل شرعى است بر صدق گفتار گوينده بر وجه تعبد مثل اينكه قرعه در مورد اشتباه و اختلاف يك دليل تعيين واقع است در موارد معينى گرچه بحسب ظاهر واقعيتى را نشان نمىدهد و در اين صورت عطسه هم مانند قرعه دليل معتبرى مقرر شده است ولى اهل حديث و فقهاء اسلام و مذهب از اين اخبار چنين معنائى نفهميده و آن را بيان نكردهاند .
2 - منظور اين باشد كه عطسه وسيلهء خوشبينى نسبت به گوينده است و از نظر اخلاقى بايد خوشبين بود چنانچه ظاهرِ حال مسلمان هم وسيلهء خوشبينى به گفتارِ او است و از اين معنى در فقه به حمل فعل مسلم بر صحت تعبير شده است و چون گفتار مسلمان هم يكى از كردههاى او است حمل بر
الكافي ( أصول الكافي ) ( فارسي ) — صفحة 663
مساهمون: الشيخ الكليني
ص٦٦٣