يا نباشد اما آنچه را عقل بايست داند رسول كه آيد آن را تأييد كند و براى هر كه نداند تنبيه كند و او را آگاه نمايد و آنچه در نزد عقل روا بود مىشود كه يك بار خوب باشد و يك بار بد مانند سود بردن آدمى از مال ديگرى كه با اجازه او نيكو است و بىاذن او زشت است و هر كدام از آن دو در نظر عقل روا است و راهى براى تشخيص آن نيست جز دستورها كه از رسول شنيده شود و بسا امورى كه عقل بطور قطع نتواند مصلحت آنها را تشخيص دهد و نميشود هر آنچه در خشكى و دريا است آزمود و مورد تجربه نمود تا خوب و بد آن را فهميد و از خطر آن آسوده شد و از اينجا دانسته شد كه در اين موارد چارهاى نيست جز خبرگيرى از شنيدن كلام رسول ( ص ) دليل دوم اينكه شكر منعم جل جلاله بر همه ما واجب است به حكم عقل و براهمه هم با ما در اين اصل موافقند كه بايد خداوند مبدأ نعمت را تعظيم نمود و شكر گزارد ، برابر نعمت و احسان حضرت او و ما به عقل خود نميتوانيم بفهميم چه نوع تعظيم و شكر را خواهانست و نياز بدستور و پيغامبر دارد .
سوم اينكه خود فرستادن پيغمبر بيشتر لطفى دارد و يك نحو بندهنوازى است كه جز خالق راز آن را نداند از اين پس ببراهمه بايد گفت : اگر از نظر عقل همه كارها واجب و ممتنع باشند و جائز در ميان نباشد چنانچه بيان شد باز هم از پيغمبران بىنياز نتوان بود زيرا آنان راه استدلال را نشان ميدهند و رهبانان را راهنمائى ميكنند و بخاطرهها يادآور ميشوند كه انديشه كنند و عبرت گيرند و اين همانست كه ، در حال خردمندان مشاهده ميكنيم كه رو بسوى استادان دارند تا براشان راه استدلال را باز كنند و در پارهاى از آنچه گفتيم كفايت است براى ابطال غلط براهمه و دفع شبهه آنان كه ذكر كرديم و الحمد للَّه « 1 »
Footnote
( 1 ) روش مصنف در رد برهمنان منكر نبوت بر پايه مصلحت بينى فردى آدميانست و اگر هم چند تن در جهان باشند اين استدلال براى وجوب عقلى بعثت پيغمبران درست است ولى بيشتر دانشمندان وجوب عقلى نبوت را بر پايه اجتماع بشرى نهادند چنانچه شيخ الرئيس در اشارات خود دليل را از اينجا آغاز كرده كه آدمى در طبع خود اجتماعى است و زندگى او بايد در جامعه اداره شود و بپايد و در حال اجتماع بناچار معامله و رابطه داد و ستد بايد بود زيرا هر رستهاى را كارى بايد تا همه كارها كه در زندگى آدمى لازمند بوجود آيند و در انجام كارها و مبادله نتيجه آنها نزاع پديد آيد و نياز بقانون باشد و قانون عدالت اجتماعى را جز خداوند كسى نداند و بايد پيغمبرى باشد كه آن را از سوى خدا بجامعه بشر برساند ( مترجم )