زنند تا سرد شود و خورده شود . « نطيحة » حيوانيست كه ديگرى او را شاخ زده تا مرده . « ما أَكَلَ السَّبُعُ » يعنى حرامست بر شما كشته درنده از ابن عباس و جز او . « إِلَّا ما ذَكَّيْتُمْ » يعنى جز آنچه زنده به او برسيد و سرش را ببريد از همه اينها و از امام پنجم و ششم عليهما السّلام روايت است كه كمترين نشانه زندگى اينست كه گوش يا دم جنباند يا چشمش گردش كند . و اختلاف دارند كه مرجع استثناء چيست ؟ قولى است كه به همه آنچه ذكر شده برميگردد از همه محرمات جز خنزير كه تذكيه پذير نيست و جز خون - از على و ابن عباس نقل شده . و گفتند : استثناء از تحريم است نه از محرّمات زيرا مردار و خوك تذكيه ندارند و استثناءپذير نيند و معنا اينست كه حرام است بر شما آنچه ذكر شد جز آنچه را سر بريد و تذكيه كنيد از آنچه خدا بدان آن را بر شما حلال كرده كه آن بر شما حلال است ( مجمع البيان 3 : 156 - 158 ) . وانگه - ره - گفته : چون گويند : برشمردن منخنقه و موقوذه تا آخر محرماتى كه پس از مردار شمرده و « حرامست بر شما مردار » كه همه را فراگيرد و گرچه اسباب مرگ چند تا است چون خفگى و پرت شدن و شاخ زدن و بنام جز خدا كشتن و درنده خوردن تكرار است و چه سودى دارد . پاسخ اينست كه سودش اين بوده كه آن مردم مردار را جز آنچه خودش بميرد نمىدانستند و آنچه بدين اسباب جان ميداد مرده نمىشمردند ، و خداى سبحان به آنها اعلام كرد كه حكم همه يكى است و تنها تذكيه شرعى وسيله مباح بودنست . سدّى گفته : جمعى از عرب همه اينها را ميخوردند و مردار نمىشمردند و مرده را همان درد كشته ميدانستند « وَ ما ذُبِحَ عَلَى النُّصُبِ » يعنى آنچه بر روى سنگ بتان و بخاطر آنها قربانى كنند : يعنى براى تقرب به بتها بكشند ، و على بمعنى لام است چنانچه لام در « فَسَلامٌ لَكَ مِنْ أَصْحابِ الْيَمِينِ » بمعنى على است يعنى عليك ، قربانى
بحار الأنوار (ج54) (آسمان و جهان) (فارسى)ج ۹ — صفحه 16
پدیدآورندگان: العلامة المجلسي
ص۱۶