دور نباشد كه گفته شود جسم آنها لطيف است و شفاف و نديدنى ولى سخت است و از هم جدا نشود ، جبائى پذيرفته كه جسم آنها كثيف بوده و در زمان سليمان عليه السّلام ديده ميشدند ، و چون آن حضرت درگذشت خدا آن نوع جن و شيطان را نابود كرد و نوعى ديگر آفريد ناديدنى و در زمان ما اين جنس هستند و بس و خدا داناتر است - پايان - طبرسى - ره - در تفسير « آخرين » گفته : يعنى مسخر كرد خدا برايش ديوهاى در زنجير بسته كه دو و يا سه تن از آنها را در زنجيرى مىبست و ميپذيرفتند چون از آنها ميخواست در سزاى نافرمانى و گفتند : با كفارشان چنين ميكرد و چون مسلمان ميشدند آنها را آزاد ميكرد .
«
بِنُصْبٍ وَ عَذابٍ
» يعنى رنج و ناگوارى و سختى و گفتهاند : با وسوسه باينكه بيماريت دراز شد و پروردگارت رحم نياورد به تو در مجمع البيان - 7 : 478 - و بيضاوى در «
فَالْحَقُّ وَ الْحَقَّ أَقُولُ
» گفته : يعنى پايدار كنم حق را و بگويمش : و گفتند يعنى سوگند به حق كه درست گويم : « و البته دوزخ را از تو و از هر كه پيرو تو است پر كنم » - 2 : 350 - بيضاوى .
«
وَ مَنْ يَعْشُ عَنْ ذِكْرِ الرَّحْمنِ
» يعنى ذكر خدا را ناديده گيرد و از آن روگرداند چون بسيار دلگرم بمادياتست است و غرق در شهوات ، شيطانى بر او افكنيم كه همدوش او است و پيوسته او را وسوسه كند و گمراه سازد .
و در خصال است از امير المؤمنين عليه السّلام كه هر كه بگناه آلايد از ياد خدا كور شود ، و هر كه از آن كس كه خدا بطاعتش فرمانداده دريافت نكند ، شيطانى برايش مشخص شود كه پيوسته قرين او باشد .
«
سَوَّلَ لَهُمْ
» گفتند : يعنى آسان كرد براشان انجام گناه را ، و گفتند آنان را بشهوت واداشت «
وَ أَمْلى لَهُمْ
» كمك كند بدانها در آرزو و آرمان يا خدا به آنها مهلت دهد و در كيفرشان شتاب نكند .