مغرب » يعنى مشرق و مغرب زمستان و تابستان ، و گفتهاند : مشرق و مغرب خورشيد و ماه ( ج 9 ص 201 مجمع ) « و نمود ماه را در آنها روشنى » در آن چند وجه است .
1 - از ابن عباس : روشنى آسمانها و زمين پشتش آسمانهاى پهلويش را روشن كند و رويش أهل زمين را و خورشيد همچنين است .
2 - يعنى ماه را با خلق آسمانها روشنى زمين ساخته .
3 - معنى « در آنها » يعنى در جمله آنها چنانچه گوئى در اين خانهها چاه است و اگر چه در يكى از آنها است . . .
و در ( ج 10 ص 363 ) در تفسير «
جَعَلَ الشَّمْسَ سِراجاً
» گفته : يعنى چراغ أهل زمين است و بدانها روشنى دهد مانند چراغ آدمى و در تفسير قول خدا « كلا » گفته : يعنى حقاً و گفته شده : يعنى نه چنانست كه شما پنداريد « و القمر » به دو سوگند ياد شده چون آيات عجيبه در طلوع و غروب و گردش و بيش و كمى او هستند «
وَ اللَّيْلِ إِذْ أَدْبَرَ
» يعنى شب كه بدنبال روز آيد يا برود و روز بدنبالش آيد ، و جمعى گفتند : مقصود سوگند بپروردگار اين چيزها است چون سوگند جز به خدا روا نيست .
« و نموديم خواب شما را سبات » يعنى آسايش تن شماها يا قطع كار و تدبير شما چون خواب مرگ نيست و بيرون زنده بودن نيست و بيرون ادراك . .
«
إِذَا الشَّمْسُ كُوِّرَتْ
» يعنى روشنى او برود و تار شود و نابود گردد ، از ابن عباس و گفته شده بدور افكنده شود ، و گفته شده نورش بهم پيچيده شود مانند عمامه
وَ إِذَا النُّجُومُ انْكَدَرَتْ
يعنى فرو افتند و پراكنده شوند
وَ اللَّيْلِ إِذا عَسْعَسَ
يعنى تاريكيش برود از على عليه السّلام و گفته شده تاريكيش رو آورد ، و گفتهاند : تاريك شود . . .
« و الفجر » سپيده دم هر روزيست ، و گفتهاند : سپيده ذى حجه و گفتهاند :
سپيده اول محرم و گفته شده ، سپيده دوم روز عيد قربان «
وَ لَيالٍ عَشْرٍ
» يعنى ده