خصمانه نيست .
سلمى اثر بزرگ خود ، تاريخ الصوفية ، را در كدام دوره تأليف كرده است ؟
يكى از امارات ممكن است ما را معتقد سازد كه اين تأليف پيش از 371 ه ، سال وفات ابن خفيف ، صورت گرفته است . شدّ الإزار في حطّ الأوزار از ابن جنيد ( نگاشتهء 791 ه . نسخهء خطى ، لندن ، ضميمهء 677 ،
a
27 ) مستخرج زير
قال الشيخ أبو عبد الرحمن السلمى في كتابه المسمّى بتاريخ الصوفية هو ( اى ابن خفيف ) اليوم شيخ المشايخ وتاريخ الزمان لم يبق للقوم اقدم منه سنّا ولا اتمّ حالا ووقتا
از تاريخ الصوفية را در ترجمهء ابن خفيف درج كرده است .
از اين سند بروشنى برمىآيد كه به هنگام نگارش اين اثر ، ابن خفيف هنوز در قيد حيات بوده است . قاعدتا سلمى مىبايست آن را نسبتا زود نوشته باشد ؛ زيرا هم اكنون ديديم كه همعصر أو ، أبو سعيد نقّاش ، كه در همان سال وفات أو درگذشته ، توانسته است ، براي نگارش اثرى مشابه ، از آن بهره برد ( اين معنى را تاريخ الاسلام ذهبي در قطعاتى كه ما ذيل شمارههاى 9 و 10 ، مطابق با تلخيص نقّاش ، نقل كرديم تأييد مىكند ) .
علاوة بر اين ، احمد نسوى ، مؤلف طبقات الصوفية « 11 » ، متوفى 396 ه ، پيش از آن توانسته بود از تاريخ الصوفيهء سلمى بهره گيرد . اين معنى را اسنادى كه خطيب براي 11 ذكر نموده وآن را به وساطت اثر نسوى از سلمى گرفته به ثبوت مىرساند .
منابعى كه سلمى از آنها استفاده كرده كداماند ؟ به دست دادن فهرست دقيق آنها دشوار است . از زمان ظهور اثر ابن العربي ( طبقات النساك ، كه به ترجمهء جنيد ختم مىشود ) « 12 » واثر سلّامى « 13 » تا وقتي كه سلمى تأليف خود را آغاز نهاد ، تواريخ تصوّف رو به افزايش گذاشت .
احتمال دارد كه سلمى بويژه از تاريخ الصوفيهء « 14 » أستاذ خود ، عبد الواحد شيرازي ( وفات :
حدود 370 ه ) ، كه در طبقات الصوفية از وى ياد مىشود ( نگاه كنيد به متن چهارم از كتاب
هامش
( 11 ) . نگاه كنيد : كشف الظنون ، شمارهء 7905 ؛ ونسخهء خطى ، پاريس 2012 ،b171 ،b212 ،a - b227 وجز آن .
( 12 ) . مكّى ، قوت القلوب ، 1 ، 162 .
( 13 ) . جامى ، نفحات ، ص 196 . ( مصحّح مهدى توحيدىپور ، چاپ تهران ، ص 174 ) .
( 14 ) . به نقل از اخبار الصالحين ، نسخهء قاهره ، تصوف ،b58 .