هامش
[ 1 ] - زيرا« أَنْ تَقُولُوا »به« شَهِدْنا »تعلق دارد . بنابر اينكه اين وقف تام باشد .« شَهِدْنا »سخن فرشتگان است درزمانىكه خداوند پشت آدم را لمس كرد و فرزندانش را از او خارج كرد و فرمود : آيا من پروردگارتان نيستم ؟ گفتند : بله ؛ و به بندگى خدا اقرار نمودند .
سپس به فرشتگان فرمود : شاهد باشيد . آنها نيز گفتند : گواه هستيم .
اين عقيدهء مجاهد ، ضحاك و سدى است .
همچنين از كلبى نقل شده است كه گفت : خداوند پشت آدم را لمس نموده و تمام مخلوقات كه خالق آنها خواهد بود را بيرون آورده ، فرمود : آيا پروردگارتان نيستم ؟ گفتند : بله ؛ و سپس به فرشتگان فرمود : گواهى دهيد . آنها هم گفتند :
شاهديم .
حسن [ بصرى ] گويد : سپس تمام آنها را به صلب آدم بازگرداند .
گفته شده است :« شَهِدْنا »سخن خدا و فرشتگان است و معنايش اين است كه بر اقرار شما انسانها ، [ نسبت به توحيد ] گواهيم . اين نظر ابو مالك است كه از سدى هم نقل شده است .
به عقيده كوفيان« أَنْ تَقُولُوا »يعنى : تا اينكه نگوييد . به عقيده بصريان يعنى : به اين دليل كه خوددارى كنيد از اينكه بگوييد .
[ 2 ] - بنابر قرائت ابو عمرو بهصورت « ان يقولوا » ، وقف بر« بَلى »تام نيست ؛ زيرا اين عبارت به عبارت« وَ أَشْهَدَهُمْ »تعلق دارد . ( قول ابن انبارى نيز چنين است ) .