آن هنگامه كه از يك طرف سيل تهاجم فرهنگ يوناني زير پوشش نهضت علمي وفرهنگى ترجمهء كتب فلسفي وعلمي يوناني وسريانى به جامعه مسلمين سرازير شد ومعتزلهء متأخر يعنى متكلمان فلسفهگرا را بوجود آورد ، واز طرف ديگر عكس العمل آن بصورت مكتب كلامي اشعريه وفرقهء متعصّب أهل حديث حنابله پديدار شد ، مكتب شيعه اماميه بگونهاى ديگر با آن رويداد برخورد نمود ونتيجهء آن برخورد را بايد در چهار شاخهء جداگانه ( كلام شيعي ، عرفان يا باطنيگرى ، تصوف واشراق وفلسفه محض ) بررسى نمود وسرانجام آن را بهم پيوند داد .
* * *
المظاهر الإلهية في أسرار العلوم الكمالية — صفحه مقدمة 219
پدیدآورندگان: صدر الدين محمد الشيرازي ( صدر المتألهين )
صمقدمة ۲۱۹