خود علم . و انسان در اراده و حركات خود از اكثريت وقوع خارجى پيروى مىكند ، نه از عقيدهء اكثريت ؛ يعنى هميشه رفتار و كردار خود را بر آنچه بيشتر اوقات به صلاح اوست استوار مىسازد ، نه آن كه بيشتر مردم عقيده دارند !
قرآن نيز در حكمتها و مصلحتهاى قانونگذارى خود ، همين راه را پيموده است :
خدا نمىخواهد براى شما رنج و مشقت ايجاد كند ، بلكه ارادهء خدا اين است كه شما را پاكيزه گرداند و نعمتش را برايتان تكميل كند ، شايد شكرگزارى كنيد . « 1 »
براى شما روزه واجب شده است ، همانگونه كه براى پيشينيان شما واجب شده بود ، باشد كه پرهيزكار شويد . « 2 »
آيات ديگرى نيز كه همگى آنها احكام تشريعى را براساس ملاكهايى قرار داده كه بهطور اغلب - و نه هميشه - وجود و وقوع خارجى دارند .
پس پيروى از اكثريت ، ناموس طبيعى عالم نيست ، زيرا ناموس عالم ، اكثريت خارج است ، نه عقيده و علم كه ممكن است با خارج تطبيق داشته باشند يا نداشته باشد .
4 - گفته شد : « تمدن حاضر براى كشورهاى پيشرفته ، سعادت و نيكبختى به ارمغان آورده و افراد را از رذايل اخلاقى كه مورد پسند جامعه نيست تهذيب و تطهير كرده است » .
اين گفته خالى از خلط و اشتباه نيست . گويا مراد اينان از سعادت اجتماعى اين است كه جامعه از نظر جمعيت و نيرومندى و قدرت بر سايرين برترى جويد و در استفاده از منابع مادّى راه تعالى پويد .
هامش
( 1 ) .« ما يُرِيدُ اللَّهُ لِيَجْعَلَ عَلَيْكُمْ مِنْ حَرَجٍ وَ لكِنْ يُرِيدُ لِيُطَهِّرَكُمْ وَ لِيُتِمَّ نِعْمَتَهُ عَلَيْكُمْ لَعَلَّكُمْ تَشْكُرُونَ »مائده ، آيه 6
( 2 ) .« كُتِبَ عَلَيْكُمُ الصِّيامُ كَما كُتِبَ عَلَى الَّذِينَ مِنْ قَبْلِكُمْ لَعَلَّكُمْ تَتَّقُونَ »بقره ، آيه 183