ممدّ فلكى از أفلاكست واز روح آخرين كه معشوق فلك قمر ومفيض صور اين عالمست - وآن را روح القدس خوانند - صور عناصر أربعه به ترتيب لازم آيد . واستناد هر سافلى بعالى مجاز است ، چه همه از حق وجود مىيابند بدين وسائط ، / 125 -
A
/ بل وجود اوست متعيّن بدين تعيّنات على التّرتيب .
ونقطهء زمين در مقابلهء نقطه أولى است از محيط اين دائره ، واين نهايت نزول أمر إلهي است ، واز اينجا مبدأ صعود ، چنانچه فرمود :
يُدَبِّرُ الْأَمْرَ مِنَ السَّماءِ إِلَى الْأَرْضِ ثُمَّ يَعْرُجُ إِلَيْهِ
« 1 » ، وحينئذ قوسي أزين دائره تمام شده باشد ، وآغاز قوسي ديگر از نقطه اعتدال بود كه چون عناصر متضادّ در هم آميزند واز كثرت بوحدت گرايند بقدر مناسبت مزاجى با عالم روحاني ، صوري وفيضى از / 126 -
B
/ وى قبول كند . وأوّل قواى معدن پديد آيد وأصناف معادن پيدا گردد وبتدريج شرف ورتبت مىفزايد تا بمرجان رسد كه أعلى أفق اين عالم است وآثار نبات چون نموّ وتغذّى در أو ظاهر ، بعد از آن استعداد أو لطيفتر شود وبمرتبهء نباتيّت رسد ؛ وهمچنين از أخسّ نباتات چون أنواع خارها وگياههاى ضعيف آغاز كند ومرتبه مرتبه مىافزايد تا بنخل رسد كه أفق اين زمين است وآثار حيواني چون ازدواج وأمثال أو / 126 -
A
/ در آن ظاهر ، واز آنجا بحيوان نقل كند چه استعداد بقبول قواى نباتى كفايت نكند واز آن شريفتر گردد . واوّل حيوانات ناقص چون أنواع ديدان « 2 » وأمثال آن پديد آيد وصنف صنف ونوع نوع شريفتر مىگردد تا به أسب وبوازنه ونسناس رسد كه آخر أفق اين عالم است . واز آنجا چون استعداد بكمال رسد مردم پديد آيد وأصناف چنين متفاوت باشد تا بانسان كامل ، ودرجات كمال وكمالات نيز متنوّع ومتفاوت / 127 -
B
/ باشد تا مرتبهء قطب كه أفضل وأشرف همه است ، وأو طور طور ترقّى ميكند تا بنور معرفت حق - جلّ وعلا - وادراك حقايق أشياء وأحكام آن بروح كلّ پيوندد وآنجا دائره متّصل شود واين قوس تمام شود ؛ واينست قاب قوسين كه چون
هامش
( 1 ) . قسمتى است از مباركهء 5 سجده .
( 2 ) . ديدان : / بالكسر وياى معروف / جمع دوده كه بمعنى كرم است كه بالكسر باشد . بنگريد : غياث اللّغات ص 386 ستون اوّل .