نسخ : 1 : دستنوشت كتابخانهء مركزى دانشگاه تهران .
9 - مبدأ ومعاد
پيش از اين در گزارش آثار فارسي كاشاني ، به رسالهء مبدأ ومعاد أو - كه به فارسي پرداخته شده بود - اشاره كرديم . امّا جز آن رسالهء بلند ، كاشاني را مبدأ ومعادنامهء ديگرى است كه هم به فارسي پديد آمده وهم در شمار آثار خود أو قرار مىگيرد .
درونمايه
كاشاني اين رسالهء مختصر را از پى طلب يكى از دوستان وارادتمندانش پرداخته است : « دوستى كه دست توفيق گريبان دل أو را سوى تحقيق مىكشيد وپاى ارادتش راه طلب سعادت مىبريد درخواست كرد كه فصلى مختصر جهت أو در بيان مبدأ ومعاد مسطور گردد » . أو در اين رساله بگزينه گوئى تمام ، نخست در مقام بيان مبدأ آفرينش بر مىآيد ودر اين راستا از « روح كل » بعنوان مخلوق اوّل سخن بميان مىآورد وپس از آن به ترتيب به عالم أرواح مجرد - عالم قضا - ، عالم ملكوت - عالم قدر - وعرش وكرسي وهفت آسمان وعناصر أربعه وأجزاى آن - معادن ، نبات ، حيوان ، انسان - اشاره مىكند . آنگاه به بيان رتبت آدمي كه آخرين نقطهء قوس نزول است مىپردازد ودر توضيح معاد به تفاوت منش افراد اين نوع وجايگاههاى گوناگون بحاصل آمده از تفاوت منش همانان ، پس از خروج از اين عالم اشاره ودر پايان نيز از صنوف مختلف دوزخيان وعذاب آنان ياد مىكند .
نسخ
1 - نسخهء كتابخانهء دانشكدهء الهيات ومعارف اسلامى دانشگاه تهران . مجموعهء شمارهء 14 ج قسمت 5 . « 1 »
هامش
( 1 ) . بنگريد : فهرست نسخههاى خطى كتابخانهء دانشكده الهيات ومعارف اسلامى دانشگاه تهران ص 152 .