ما نظر طب جديد را هم درباره قسمت اول اين رساله ( راجع به تشريح ، و وظايف الاعضاء ) ملاحظه كرديم ، پس باقى مىماند مطالبى كه طب جديد تاكنون آنها را كشف نكردهاند در اينباره ما پيشنهاد مىكنيم كه عدهاى از پزشكان انساندوست ، آزمايشاتى درباره آنچه كه در اين رساله آمده انجام بدهند تا روشن شود كه اين رساله يك اثر نفيس و با ارزش از طب قديم مىباشد .
تا شايد اين آزمايشكنندگان موفق به كشف حقايق غامض علم طب باشند كه در اين رساله به آنها اشاره شده است ، كه مسلما ، با اين كار خود ، هم به انسانيت خدمت مىكنند و هم نام آنان جزو مكتشفين بزرگ ضبط شود .
شرحهائى كه ، بر اين رساله نوشته شده است :
1 - قديمترين شرح براى اين رساله ، ترجمه ( علوى براى طب رضوى ) سيد ضياء الدين ابى الرضا فضل إله بن على راوندى متوفى در سال 548 ه مىباشد .
2 - ترجمه ذهبيه ، كه مولى فيض إله عصاره تسترى ، ماهر در علم طب و نجوم در عصر فتحعلى خان و زمان حكومتش در تستر در حوالى سال 1078 ه ، نوشته شده ، كه خطى آن در كتابخانه مشكاه در دانشگاه تهران موجود است و تاريخ استنتاخش 1133 ه مىباشد « 1 » .
3 - ترجمه ذهبيه ، محمد باقر مجلسى متوفى بسال 1110 ه ، كه نسخه خطى آن در كتابخانه ايت إله مغفور صدر در كاظمين موجود است .
هامش
( 1 ) - منظور از كلمه ترجمه ، در اينجا شرح است كه اين اشخاص برخى به زبان عربى براى اين رساله نوشتهاند . مترجم .