و ترمذى مثل آن را از ابن عمر حديث آورده و آن را حسن شمرده . و عبد بن حميد در تفسير خود از نفيل آورده كه گفت : « رسول خدا صلّى اللّه عليه ( و آله ) و سلّم اين آيه را تلاوت كرد : ( وَ لِلَّهِ عَلَى النَّاسِ حِجُّ الْبَيْتِ مَنِ اسْتَطاعَ إِلَيْهِ سَبِيلًا وَ مَنْ كَفَرَ فَإِنَّ اللَّهَ غَنِيٌّ عَنِ الْعالَمِينَ - و براى خدا بر مردم حجّ آن خانه ( كعبه ) واجب است هركس به آن راه يابد ، و كسى كه كفر ورزد پس خداوند از همهء جهانيان بىنياز است « 1 » مردى از قبيلهء هذيل برخاست و گفت : يا رسول اللّه هر كه حج را ترك گويد كافر شود ؟ فرمود : كسى كه از ترك آن از عقوبت نترسد و اميد ثواب آن را نداشته باشد كافر شده است » ، نفيل تابعى و سند آن مرسل است ، و اين حديث را شاهدى است كه موقوف بر ابن عباس مىباشد . و حاكم روايتى - كه آن را صحيح شمرده - از ابن مسعود آورده كه گفت : « رسول خدا صلّى اللّه عليه ( و آله ) و سلّم دربارهء فرمودهء خداوند : ( اتَّقُوا اللَّهَ حَقَّ تُقاتِهِ - حقّ تقوى را بجاى آوريد « 2 » فرمود : اينكه خداوند اطاعت شده و معصيت نگردد ، و ياد شده كه فراموش نشود » . و ابن مردويه از ابو جعفر باقر [ عليه السلام ] آورده كه : رسول خدا صلّى اللّه عليه ( و آله ) و سلّم اين آيه را تلاوت كرد : ( وَ لْتَكُنْ مِنْكُمْ أُمَّةٌ يَدْعُونَ إِلَى الْخَيْرِ - و بايد كه از شما گروهى باشند كه به خير دعوت كنند « 3 » و فرمود : « خير متابعت از قرآن و سنّت من است » . اين حديث معضل است . و ديلمى در مسند الفردوس به سند ضعيفى از ابن عمر آورده كه پيغمبر صلّى اللّه عليه ( و آله ) و سلّم دربارهء فرمودهء خداوند : ( يَوْمَ تَبْيَضُّ وُجُوهٌ وَ تَسْوَدُّ وُجُوهٌ ) « 4 » فرمود : چهرههاى اهل سنّت سپيد ، و چهرههاى اهل بدعت سياه مىشود . و طبرانى و ابن مردويه به سند ضعيفى از ابن عبّاس آورده كه گفت : رسول خدا صلّى اللّه عليه ( و آله ) و سلّم دربارهء فرمودهء خداوند : ( مسوّمين « 5 » فرمود : علامت دار ، و فرشتگان روز بدر در چهرهء عمامههاى سياه ، و روز أحد عمامههاى سرخ آمدند . و بخارى از ابو هريره ، آورده كه گفت : رسول خدا صلّى اللّه عليه ( و آله ) و سلّم فرمود : « هركس را خداوند ثروتى داد و او زكات آن را نپرداخت در قيامت در
الإتقان في علوم القرآن ( فارسى )ج ۲ — صفحه 605
پدیدآورندگان: جلال الدين السيوطي
ص۶۰۵
پاورقی
( 1 ) آل عمران ، 97
( 2 ) آل عمران ، 102
( 3 ) آل عمران ، 104
( 4 ) آل عمران ، 106
( 5 ) آل عمران ، 125