نفى مىباشند ، چنان كه لام براى تأكيد ايجاب است . و از يكى از علماى نحو سؤال شد كه تأكيد به حرف چيست و چه معنايى دارد چونكه اسقاط آن به معنى جمله صدمهاى نمىزند ! وى در جواب گفته : اين را صاحبان طبع مىشناسند ، از زيادتى حرف معنايى درمىيابند كه در اسقاط آن نمىيابند . گفته كه : نظير اين آگاه به وزن شعر از روى طبع است كه وقتى بيت شعر بر اثر نقص تغيير مىيابد آن را انكار نموده و مىگويد : در خود احساس مىكنم كه بر خلاف وزن درست است ، همينطور با نبودن اين حروف طبع آنها تغييرى مىبيند كه با بودن آنها در خود چيز ديگرى احساس مىنمايد . و بايد دانست كه زياده در حروف واقع مىشود ، و در أفعال كم و در اسماء كمتر است . أمّا در حروف اينها زياد مىآيند : إن ، أن ، إذ ، إذا ، إلى ، أم ، باء ، فاء ، فى ، كاف ، لام ، لا ، ما ، من ، و واو ، كه به طور مشروح در نوع أدوات گذشت . و امّا در أفعال : « كان » به طور زايد مىآيد كه بر اين آوردهاند : ( كَيْفَ نُكَلِّمُ مَنْ كانَ فِي الْمَهْدِ صَبِيًّا ) « 1 » ، و نيز « أصبح » زايد مىشود ، و از اين برشمردهاند : ( فَأَصْبَحُوا خاسِرِينَ ) « 2 » . رمّانى گفته : معمولا كسى كه بيمارى دارد كه در شب زياد مىشود هنگام صبح أميد گشايش از آن را دارد ، پس كلمهء « أصبح » به كار رفته چون زيان آنان همان هنگامى واقع شد كه اميد فرج در آن را داشتند ، پس زايد نيست . و أمّا اسماء : بيشتر نحويين تصريح كردهاند كه زياد نمىشود ، ولى در سخن مفسرين بر زياد شدن آنها در مواردى حكم شده است ، مانند لفظ « مثل » در فرمودهء خداوند : ( فَإِنْ آمَنُوا بِمِثْلِ ما آمَنْتُمْ بِهِ - پس اگر ايمان آوردند به مانند آنچه شما ايمان آوردهايد . . . 3 يعنى : بما - به آنچه .
الإتقان في علوم القرآن ( فارسى )ج ۲ — صفحه 211
پدیدآورندگان: جلال الدين السيوطي
ص۲۱۱
و آن چهار قسم است :
پاورقی
( 1 ) . مريم ، 29
( 2 ) . مائدة ، 53