موجودات برزخى مقدم بر عالم ماده ، هم مظاهر اسم رحمانند و هم مظاهر اسم رحيم و در آنان اين دو اسم به حسب حكم تعيّن ندارند ؛ چه به صرف رحمت رحمانيه موجود شدهاند و اصل وجود آنان عين رحمت و رأفت و وجود ابتدائى و وجود معادى و انتهايى آنان واحد است و حق را بدون حجاب ، شهود نمايند و به انواع نعم ، متنعّمند ، اگر چه از مظهريت برخى از اسماى خاص انسان كامل محرومند ، نفوس ناطقه و ارواح انسانيه كه به زيور علم و عمل آراستهاند ، مظهر اين دو اسم كلى الهى هستند و نفوسى كه مآل آنان به رحمت است ، ولى به واسطهء حصول عوارض منشأ غضب ، به عذاب و غضب الهى در برزخ و آخرت مبتلا خواهند بود ، در عين آن كه مشمول غضب حقند ، از احكام رحمت رحيميّه بر كنار نيستند ، ناچار هر دوى اين اسم بر آنها حاكم است .
ارواح ساذج و نفوس ساذجهء خبيثه ، قابل رحمت رحيميه هستند ، ولى به اعتبار وجود خارجى ، شرور و غضب ، بر وجود آنان غلبه دارد .
علت اجتماع اسم رحمان و رحيم
بعضى از ارباب تحقيق گفتهاند : اسم رحمان و رحيم ، مانند فقير و مسكين [ 1 ] و مثل ظرف و جارّ و مجرور در مقام اجتماع ، داراى دو معناى مختلف و در زمينهء افتراق ، يك معنا دارند . اگر اين دو لفظ با هم استعمال شوند مثل آيه بسمله و سوره حمد ، بايد اسم رحمان را بر معنايى و اسم رحيم را بر معناى ديگر حمل نمود ، ولى اگر لفظ رحمان و يا رحيم جدا استعمال گردند ، رحمت
شرح
[ 1 ] . گفتهاند در حال اجتماع لفظ فقير و مسكين ، مسكين را بايد به غير فقير حمل نمود ، لذا گويند مسكين ، أسوأ حالا از فقير است . لذا فقها - رض - فتوى دادهاند اگر كسى وصيت نمود كه قسمتى از مال او را به فقرا و مساكين بدهند ، ناچار بايد مال بين فقير و غير فقير كه مسكين باشد تقسيم شود ، ولى اگر وصيت شود كه قسمتى از مال را به فقير بدهند و يا به مسكين ، مىتوان همهء مال را به هر كدام داد .