مىماند ، در حالتى كه حركت بر همه موجودات حاكم است از جمله خاك و ترابى كه به زعم شما حافظ و محل بقاى مواد و اجزاى مركب سابق بدنى است كه زمانى متعلق نفس بوده است و حكم و قانون حركت قابل تخصيص نمىباشد [ 1 ] .
ديگر آن كه اجزاى اصلى بدون آن كه به صورتهاى گوناگون ملتجى شوند به چه نحو با حفظ انغمار در ماده به آخرت منتقل مىشوند و به نفس ، متصل مىگردند ، در حالتى كه نسبت مجرد به تمام اجزا ، نسبت متساوى است مگر آن كه تعلق تدبيرى نسبت به بدنى داشته باشد ؟
علاوه بر اينها حركت اجزاى جداگانه ، به تركيب كامل صالح جهت تعلق نفس ، منتهى نمىشود و در روايت ، اشاره به تحول جوهرى اجزاى بدن و تكامل تدريجى جهت اتصال به نفس ، وجود ندارد ، لذا نمىتوان به آن از اين راه استدلال كرد .
تنبيه و تحقيق
اگر نفس ، بعد از خلع جلباب بدن ، به بدن خود سلطه داشته باشد بايد جامع اجزا جهت تعلق ثانوى و يا جهت اتصال بدن به نفس ، نفس مفارق از بدن باشد ، اگر جامع اجزا چه به نحو تدريج و چه به نحو دفعة نفس مفارقه باشد ، بايد به مناسبت حصول سوانح در نفس منتقل به آخرت ، عمل نفس صورت پيوندد و اگر
شرح
[ 1 ] . گويا مرحوم آقا على مىخواهند با دليل نقلى به دليل عقلى تخصيص بزند آن هم خبر واحد و آن هم خبر و حديث ظاهر در مطلوب او نه نص . در ذيل اين خبر منسوب به معصوم ( امام صادق عليه السّلام ) تصريح شده است « فيجمع تراب كل قالب إلى قالب ينتقل بإذن اللّه القادر إلى حيث الروح ، فتعود الصور بإذن المصوّر كهيئاتها و تلج الروح فيها » . به اين معنا كه هنگام قيامت ، اجزاى بدنى ، جمع مىشود و به صورت بدن صالح از براى تعلق نفس در مىآيد و بعد از متصور شدن اجزاى قالب به صورت قالب اصلى ولوج روح متحقق مىشود ، و اين ، با حركت اجزاى بدنى و استكمال آن به طور تدريج ، ثم انتقال آخر جهت اتصال به روح منافات دارد ، روايت دلالت دارد كه وقتى اجزاى متفرقه از ناحيهء حركت مكانى تجمّع پيدا نمود ، بدن تام كامل عيار مىشود و يا به طور دفعه به صورت بدن كامل در مىآيد ، كما احتمل هذا الوجه شارح الهداية الأثيرية صدر المتألهين - قدس سرّه - في بعض أقواله .