« وجود العالم بعد عدمه ينفى الايجاب » در آغاز الهيات تجريد اشاره فرموده به گفتار حكيم عالي قدر مير محمد باقر داماد قدس سرّه در كتاب قبسات مبنى بر سخافت وبطلان اعتقاد متكلمين اسلامى به زمان موهوم در مسأله پيدايش جهان پس از عدم ونيستى « 1 »
وآنگاه بر تاخته به گفتار مير داماد - رضوان اللّه عليه - ودر مقام تأييد نظريه متكلمين واثبات زمان موهوم بر آمده به اين معنى كه بين خداوند متعال وآغاز پيدايش جهان ، عدم ونيستىاى است پندارى ، كه وهم وپندار آن را ترسيم مىنمايد از بىآغاز تا نقطهاى واقع در نهايت وپايان اين امتداد ترسيمى وهمى كه آغاز پيدايش وآفرينش جهان است .
در اين برخورد ونزاع علمي عالم بارع حكيم فقيه مولى إسماعيل خواجويى أصفهاني ( م 1173 ق ) « 2 » كه احياء كننده حوزه عظيم علمي أصفهان پس از فروپاشى حمله افاغنه در سال 1134 ه . ق است ، رسالهاى مىنگارد به نام « ابطال الزمان الموهوم » در حمايت وتأييد نظريه مرحوم مير داماد وابطال گفتار آقا جمال الدين ومتكلمين .
اين رساله به همت والاي أستاذ عاليقدر آقاى سيد جلال الدين آشتيانى - دامت إفاضاته - در سال 1358 ش ضمن مجلد چهارم از مجموعه « منتخباتى از آثار حكماى الهى إيران » با تصحيح ومقدمهاى در زندگينامه مؤلف از آقاى أصغر ترابى منتشر گرديده ولى چنين مىنمايد كه نسخ مورد استفاده مصحّح غير مصحّح وفاقد مقابله بوده چه در چندين مورد كه به آن اشاره شده عبارت مشوب ودر هم آميخته است . نگارنده با استفاده از نسخهاى مصحّح كه يكى از تلامذه عالم جليل آقا ميرزا عبد الغفار حسينى تويسركانى أصفهاني ( م 1319 ه . ق ) براي أستاذ در كمال دقت نگاشته . با توجه به نسخه مطبوع واستفاده از تمام زحمات ارزشمند أستاذ بزرگوار ومصحح محترم با تصحيح
هامش
( 1 ) . عبارت مرحوم مير داماد چنين است : ان القول بالزمان الموهوم على ما ذكره المتكلّمون من تكاذيب الوهم الظلماني وتلاعيبه وتصاوير القريحة السّوداوية وتخاييلها .
( 2 ) . در مقدمه رساله ابطال الزمان الموهوم مؤلف نام خود را چنين ياد كرده : محمد بن حسين مدعوبه إسماعيل مازندرانى ودر كتاب روضات كه ترجمه أو به تفصيل آمده به نقل از يكى از مصنفاتش آمده : إسماعيل بن محمد حسين بن محمد رضا بن علاء الدين محمد مازندرانى أصفهاني . ( روضات ، صفحه 31 ، چاپ أول )