ردّ ( يارى ، يار ، دوست ، نيرو و توان ) ، و امتداد ، و اعتداد ( اطمينان ، اعتماد به نفس ) ، و انفراد ( تنهايى ) و انقياد ( تسليم و سرسپردگى ) ، و مراد ، و شهود ، و حضور « 1 » ، و رياضت « 2 » ، و حياطت ( احتياط ، وسعت انديشه ) و افتقاد ( جستجو ، گم كردن ) ، و اصطلاء ( درخواست گرما ) و تدبّر ، و تحيّر ، و تفكّر ، و تصبّر ، ( شكيبايى كردن و تعبّر ( رؤيا ) و رفض ( طرد كردن ) و تيقظ ( بيدارى ، هشيارى ) ، و رعايت « 3 » و هدايت و بدايت ( آغاز ) اينها مقامات اهل صفا و صفوت است . 2 . هر مقامى مراتبى دارد ، بعضى قابل فهم و بعضى غير قابل فهم . 3 . آنگاه وارد وادى گسترده و فراخ شد و آن را پيمود و خانواده و عشيره را از كوه و دشت گذرانيد . 4 . « فَلَمَّا قَضى مُوسَى الْأَجَلَ » « 4 » شايسته حقيقت شد و خويشان را رها كرد . با اين همه ، به خبر بدون نظر ( نگريستن ) رضايت داد . تا ميان او و خير البشر ( حضرت محمد ( ص ) ) تفاوتى باشد و سپس گفت : « لَعَلِّي آتِيكُمْ مِنْها بِخَبَرٍ » « 5 » 5 . چون هدايت يافته به خبر رضايت داد ، چگونه پيرو به اثر رضايت ندهد . 6 . از درخت « مِنْ جانِبِ الطُّورِ » « 6 » از درخت نشنيد ، از نيكان نشنيد . 7 . مثل من ، مثل آن درخت است . اين سخن اوست . « 7 »
مجموعه آثار حلاج ( طواسين ، كتاب روايت ، تفسير قرآن ، كتاب كلمات ، تجريات عرفانى و اشعار ) ( فارسى ) — صفحه 71
پدیدآورندگان: حسين بن منصور الحلاج
ص۷۱
پاورقی
( 1 ) . حضور : در عرفان عبارت است حضور آنان كه همواره حاضر وقت خويش باشند يا غفلت و فراموشى در آنان راه ندارد .
( 2 ) . رياضت : تحمل شدايد و سختىها ، در عرفان عبارت است از تبديل كردن صفات ناپسند به صفات پسنديده .
( 3 ) . رعايت : در عرفان به معناى مراعات و محافظت كردن است و عبارت است از صيانت احوال و اعمال و اوقات باشد . اولين درجهء رعايت ، رعايت اعمال . دوم ، رعايت احوال . و سوم رعايت اوقات است .
( 4 ) . قصص ، آيه 29 ؛ چون زمان مقرر موسى به پايان رسيد .
( 5 ) . همان : شايد از آن خبرى بياورم .
( 6 ) . همان ، از جانب طور .
( 7 ) . موسى نماد يكى از سالكين است و به گفتهء روزبهان بقلى مراد از « انا الحق » يعنى من « شجره قدرتم »