مدت خلافت مأمون بيست سال و پنج ماه بود . « 1 »
المعتصم بالله محمد بن هارون
او را « خليفهء مثمن » گويند بهسبب آنكه هشتم خليفه بود از عباسيان و هشتم بطن و هشت سال و هشت ماه و هشت روز خلافت كرد . « 2 »
قاضى القضاة در ايام او احمد بن ابى دؤاد بود و از فقهاى بزرگ اسماعيل المزنى و الربيع المرادى ، و امام احمد حنبل نيز در حيات بود و معتصم به سبب آنكه ميلى به اعتزال داشت و معتقد حفص الفرد « 3 » بود او را ترحيب نكردى و گاهگاه رنجانيدى .
الواثق بالله هارون بن المعتصم
مردى بغايت قوى بود چنانكه گويند به هر دستى گوسفندى نگاه داشتى تا پوستش جدا كردندى . مدت خلافت او پنج سال و نه ماه بود . « 4 »
المتوكل على الله جعفر بن المعتصم
مردى سنى بود « 5 » و فقها و محدثان را دوست داشتى و امام احمد حنبل را ترحيب كردى ، و اندر ايام او وفات يافت .
بعد از چهارده سال و نه ماه كه خلافت كرد به دست وصيف حاجب و بوغا
هامش
( 1 ) - از محرم سال 198 تا رجب سال 218 هجرى قمرى .
( 2 ) - از رجب سال 218 تا ربيع الاول سال 227 هجرى قمرى .
( 3 ) - حفص الفرد يكى از اكابر مجبره و اهل مصر بود . در اول معتزلى و قائل به خلق افعال بود سپس جبرى شد ( از لغتنامهء دهخدا ) .
( 4 ) - از ربيع الاول سال 227 تا ذى الحجهء 232 هجرى قمرى .
( 5 ) - با اهل شيعه تعصب داشتى ( تاريخ گزيده ، ص 322 ) . همين خليفه بود كه به نام اسلام و به نام خليفهء اسلام ( ! ) دستور داد تا قبر حضرت امام حسين ( ع ) را خراب كردند و شخم زدند و آب بر آن افكندند . اما حتى آب از نزديك شدن خجالت كشيد . آب خجالت كشيد اما اين خلفا و جانشينان آنها و كسانى كه در طول تاريخ به نام اسلام مسلمانان را كشتند خجالت نكشيدند .