بذرافشان و محصولش غلّه و ذرّت [ است ] قريب دو خروار و صد ، و بيست اصله نخل هم دارد . [ 288 ] و مالكين آنها بلوچ متفرقه معروف به مرتى و پلاسنشينند و يك اطاق رعيتى هم از خشت و گل ساخته و بالاى آن را برج و تيركش تفنگ ساختهاند براى ضرورت . و ماليات هم در جزو هيچجا نمىدهند .
از مزرعهء مرت يك فرسخ كه بگذرى به اسفنده مىرسد و اطراف راه از دهك تا اسفنده همهقسم علوفهء شتر مثل شور و ترات و آغيج و گثير و علوفهء اسب مثل درمشو و كلته زياد [ ست ] و جستهجسته آهو هم يافت مىشود .
اسفنده 469
[ اسفنده ] « 1 » مزرعهاى است ، قنات آب و ثلث سنگ آب دارد و محصول شتويش غلّه و صيفى ذرت و كولك و به همهجهت شتويا صيفيا معادل چهل خروار محصولخيز است و قريب هزار اصله نخل نيز دارد . و مالكين آن اسفنديار خان و محمود خان نوشيروانى و كسان اوست . و جزئى ميوجات هم از قبيل انار و انگور و نارنج و انجير در اسفنده به هم مىرسد . و قلعهء رعيّتى بسيار خوبى دارد كه همهقسم برج و باره و حصار هم فراخور حال رعيّتى براى آن ساختهاند . اسفنديار خان و كسانش در آن ساكن [ اند ] ، و ساير رعيّت آن كه معادل صد و پنجاه نفر است در خانههاى تيرپوش و پلاس نشيمن دارند . و اين مزرعه هم دينارى ماليات ديوانى ندارد و صاحبانش از خويشان نزديك به سردار نوروز خان خارانى هستند .
درىدر 470
طرف جنوب اسفنده به فاصلهء هزار قدم مزرعهء خيلى محقّرى است مسمّى به درىدر . آبش از قنات و به نهايت كم [ است ] و سى چهل من بذركار شتوى و صيفى دارد و محصولش منحصر است به غلّه و جزئى تنباكو كه با حال اهالى همان صفحات مناسب و گرز در خور پهلوان است . و اگر يك سير از آن را داخل يك من تنباكوى بسيار خوب كنند اين يك من هم [ 289 ] به حالت آن يك سير استحاله مىشود و گوئى در وصف مالكين اين مزرعه گفتهاند .
غليان تو و كمان رستم * اين هردو نمىتوان كشيدن
بالجمله در اين مختصر مزرعه معادل سيصد اصله نخل هم غرس كرده [ اند ] . و
هامش
( 1 ) - جاى نام سفيد مانده است .