مستثنى . در اين اوقات چهار نفر از علماى پسنديده سمات در آن بقعهء فايض البركات به درس و افاده قيام و اقدام مىنمايند و از موقوفاتش به حظ اوفر محظوظ و بهرهور مىگردند .
مسجد سر پل انجيل : بناكردهء معمار همت امير بىبديل است و از غايت زيب و زينت ، بىشبيه و عديل .
و از جملهء عمارات وسعتصفات رفعتسمات ظاهر دار السلطنهء هرات ، مدرسه و خانقاهى است كه معماران آستان سلطان صاحبقران در سر پل انجيل ساخته و پرداختهاند و بىشايبهء تكلف و غايلهء تصلف ، مهندس انديشه از كشيدن تمثال اين دو بقعهء رفيعه عاجز است و مؤسس طبيعت فكرتپيشه از طرح كردن امثال آن مواضع وسيعه قاصر . خشت زرينمهر از انفعال خشت زرنگار ديوارش هر صباح ، سرخ برآيد و رنگ فيروزهء سپهر ، از رشك فيروزى لاجورد جدارش به كبودى ميل نمايد . و هريك از اين بقاع مشتمل است بر گنبدهاى عالى و جماعتخانههاى متعالى و طاقهاى رفيع و رواقهاى منيع . نعت صفتهاى دلپذيرش ارم ذات العماد و صفت قبههاى بىنظيرش آيهء
لَمْ يُخْلَقْ مِثْلُها فِي الْبِلادِ .
« 1 » و در مدرسهء غربى ، سلطان شرقى انتساب از غايت عاقبتانديشى جهت مقبرهء همايون به ترتيب گنبدى در كمال زيبائى اشارت فرمودهاند و مهندسان حاذق و نقاشان مدقق ، آن خانه را به نقوش غريبه و صور بديعه از لاجورد و طلا مزين و محلى ساختهاند و به انواع تكلفات ديگر كه به گفتن و نوشتن راست نمىآيد زيب و آرايش داده ، و حالا در اين مدرسه و خانقاه هشت نفر از مشاهير علماى دانشور به منصب تدريس مفتخر و سرافرازند و از اوقاف همايون به وظيفهء كرامند محظوظ و بهرهور مىگردند . و خدام خانقاه ، هر صباح به اطعام فقراء و مساكين اهتمام مىنمايند ، و جناب ارشادپناه ، زبدهء ارباب يقظه و انتباه ، مولانا كمال الدين حسين الواعظ - مدت ظلال افاضته - هفتهاى يك نوبت در اين منزل شريف به موعظه و نصيحت طوايف امم مىپردازد و بعد از اتمام وعظ ، شيخ خانقاه ، حضار آن مجلس را به دعوتهاى لطيف لذيذ مستفيد و بهرهور مىسازد . اميد آنكه بركات اين مثوبات به روزگار خجسته آثار صاحب قران عالى مقدار ، و اصل و متواصل گردد . و يرحم اللّه عبدا قال آمنا .
ديگر از ابنيهء رفيعهء ظاهر اين بلدهء طيبه مسجد جامعى است كه آن جامع مراسم خيرات و رافع معالم مبرات ، يعنى مؤتمن دولت خاقانى ، مقرب حضرت سلطانى در محاذى منزل شريف خويش ساختهاند .
هامش
( 1 ) . سورهء فجر ، آيهء 1 .