خليفه را بر مسند خلافت نشاند و « ركن الدين » لقب يافت .
سلطان الب ارسلان
پادشاهى سعادتيار كامكار و شهريارى كامران نصرت شعار بود . و او بعد از فوت عم خويش طغرل بيك بر تخت سلطنت نشست . محاسن آن منبع احسان به غايت طولانى بود و تاجى طويل بر سر مىنهاد چنانچه از بدايت طاقيه تا نهايت لحيهء او دو گز بود !
نقل است كه اكثر ملوك اطراف و گردنكشان آفاق سر بر خط فرمان سلطان الب ارسلان نهادند چنانچه يك نوبت هزار و دويست نفر از حكام ولايات در پيش تخت او بر پاى ايستاده بودند .
از جملهء آثار او قلعهء شادياخ است و مسجد جامع كات .
سلطان جلال الدوله معز الدين ملكشاه
به مزيد جلالت و فرط ابهت از سلاطين سلجوقى ممتاز و مستثنى بود . سلطان ملكشاه در راه حج انواع خيرات و مبرات فرموده آبار « 1 » حفر نمود و مرابط بنا نهاد و آن بدعت سيئه را كه از هر حاجى به طريق مكه هفت دينار سرخ مىگرفتند برانداخت و در اصفهان كه دار الملك او بود مدرسه و باغات و بساتين بهشتآئين ساخت و در كرت اخير كه به بغداد رفت به ساختن مسجد جمعه اشارت فرمود . تاريخ جلالى منسوب به سلطان ملكشاه است و معزى شاعر از جملهء مداحان او بود بدين سبب معزى تخلص مىنمود .
از سخنان سلطان است كه : العيش فى ثلث : سعة المنزل ، و كثرة الخدم ، و موافقة العهد و الاهل .
قطعه
عيش خوش را و زندگانى را * نيست چون اين سه چيز بايسته
وسعت منزل و موافق اهل * كثرت چاكران شايسته
و خواجه نظام الملك طوسى - رحمه اللّه - كه در جهان عديل و نظير نداشت وزير او بود و مدرسهء نظاميهء بغداد و نظاميهء بصره از جملهء مستحدثات خواجه نظام الملك است .
هامش
( 1 ) . در مج : « آب انبار » . آبار جمع بئر است و بئر به معناى چاه و اين اصح است ( ن ) .