اوضاع و احوال مهاجرت و آوارگى و مصادرهء كتابها و همهء مايملك وى از سوى رژيم بعث عفلقى ، از دست داده بود ؛ تا آن كه بالاخره - به حمد الله - در فرصتى كوتاه و محدود ، توانست با شتاب ، در مندرجات كتاب تجديد نظر كند ، و در اين مرحله ، مؤلّف علاوه بر مراعات نگرشهاى پيشين كه در اصل تدارك و تدوين دروس لحاظ كرده بود ، اصلاحات مشروحهء ذيل را نيز معمول داشت :
اوّلا ، ويرايش كتاب در سطح تصحيح و شرح و توضيح همهء دروس ، و حذف و اضافهء بعضى مطالب و نكات ، در ارتباط با دروسى كه مؤلّف خود تدوين كرده بود .
ثانيا ، افزايش بعضى موضوعات مهم يا تكميل آنها ، مانند « نزول قرآن به زبان عربى » ، « هدف از نزول قرآن » ، « تفسير به رأى » ، « مرجعيّت فكرى اهل بيت عليهم السّلام » ، « تفسير در مكتب اهل بيت عليهم السّلام » و ديگر موضوعات مربوط به « قصص قرآن » و فصل دوم از « خلافت انسان » ، و افزودههاى حايز اهميت ديگر .
ثالثا ، تجديد نظر مجدّد در ترتيب بابها و فصلهاى كتاب ، به گونهاى كه سطح علمى مطالب و مندرجات كتاب ، متناسب با جايگاه ويژهاى در نظر گرفته شود . در نتيجه ، در اين مرحله از تجديد نظر ، محتواى كتاب به چهار بخش تقسيم گرديد :
بخش اوّل : مباحثى در قرآن شناسى .
بخش دوم : مباحثى از علوم قرآنى : « محكم و متشابه » و « نسخ » ؛ همراه با پاسخگويى و ردّ و ايراد برخى شبهات مهم كه در ارتباط با قرآن ، از سوى مخالفان و دشمنان القا شده است .
بخش سوم : پژوهشهايى دربارهء « تفسير و مفسّران » ، مشتمل بر مباحث : « معناى تفسير و تأويل » ، « شروط مفسّر » ، « تفسير به رأى » ، « تاريخ تفسير » و « تفسير در مكتب اهل بيت عليهم السّلام » .
بخش چهارم : نمونههايى از « تفسير موضوعى » ؛ مشتمل بر تعريف تفسير موضوعى ؛ اهميّت تفسير موضوعى ؛ و ويژگى اصلى تفسير موضوعى ؛ همراه با سه بحث موضوعى :
« قصّههاى قرآنى » ، « حروف مقطّع در سرآغاز برخى سورههاى قرآنى » و « خلافت انسان » .
همچنين ، در اين بازنگرى و بخشبندى نوين ، پيشرفت تدريجى سطح علمى دانشجويان و در پى هم آمدن منطقى دروس همراه با تناسب بابها و فصلها با يكديگر ، مراعات شده است .
علوم القرآن ( علوم قرآنى ) ( فارسى ) — صفحة 6
مساهمون: السيد محمد باقر الحكيم
ص٦