مختلف كشور و فراهم آوردن آذوقه و علف بود . اين قسمت ابتدا در زمان عمر ايجاد گرديد و ديوان ناميده شد . ولى بعدها كلمهء جند را هم بدان افزودند . در زمان سامانيان و مخصوصا غزنويان به ديوان عرض معروف شد و وجه تسميهء آن اين بود كه پادشاهان قبل از حركت به ميدان جنگ در محل معينى به بازرسى اسلحه و مهمات افراد مىپرداختند . بدين ترتيب كه افراد از برابر پادشاه مىگذشتند و در واقع خود را به شخص اول مملكت عرضه مىكردند . كاركنان ديوان عرض همچنين مأمور تربيت سپاهيانى بودند كه از بين روستاييان انتخاب مىشدند .
ديوان خالصات
ادارهاى كه براى احياى زمينهاى خالصه به وجود آمد .
ديوان دلاى
( DivaneDalal )
ادارهء رسيدگى به زمينهاى خالصهء خان .
ديوان رسالت
در دورهء غزنويان ديوان رسالت در حكم دبيرخانه و دفاتر خانه براى سلطان بود . اين ديوان نيز مثل ديگر ديوانها نظير ديوان مستوفى ، جامعهخانه و حرم ، معمولا در سفرهاى جنگى و گردش پادشاه در اطراف مملكت او را همراه بود . در اين ديوان عده كثيرى از منشيان با مستمرى مكفى زير نظر سلطان كار مىكردند . اين ديوان در تماسهاى سياسى نيز ذىربط بود . از اينرو گزارشها و پيامهايى كه منهيان و اسكادران از سراسر امپراتورى مىفرستادند به ديوان رسالت مىرسيد و نيز گزارشهاى مربوط به قيمت ارزاق ، مصايب طبيعى ، تهاجمات دشمنان خارجى ، فعاليت راهزنان و مسائل ديگر را شامل مىگرديد .
ديوان رسائل
يكى از ديوانهاى دوره عباسيان كه مخصوص صدور فرامين ، احكام ، جمعآورى اسناد و مكاتبات دولتى بود كه رياست آن را به يك نفر از رجال آزموده واگذار مىنمودند . وظيفه عمده اين ديوان نوشتن نامه به خلفاى عباسى يا سلاطين و پادشاهان همجوار و حكام و بزرگان برجسته دولت بود .
ديوان شرع و يارغو
ديوانى كه به استنطاق و مجازات گناهكاران مىپرداخت .
ديوان صاحب الشرطه
در دوران عباسيان بعد از وزير اول اين ديوان از بزرگترين و مهمترين دستياران پادشاه بود كه رياست امور سپاه را به عهده داشت و به نام عارض لشكر خوانده مىشد .
ديوان عرض
ديوانى كه در دولت غزنويان مسئول گردآورى سپاه ، تنظيمات داخلى ارتش ، پرداخت مستمرى و آذوقه بود ديوان عرض نام داشت كه اهميت شغل عارضى پس از وزارت داراى اهميت فراوان بود .
ديوان عرض : - ديوان صاحب الشرطه
ديوان قضا
اين ديوان در حكومت عباسيان مأمور حل و فصل دعاوى بود .