كه بر تخت سلطنت نشست از اريكه حكمرانى مملكت فارس برنخاست « 1 » .
در سال 981 : مولانا مصلح الدين لارى « 2 » كه سرآمد شاگردان استاد بشر و عقل حادىعشر ، جناب مير غياث الدين منصور دشتكى شيرازى بود ، وفات يافت و جناب مولانا بعد از فراغت از تحصيل علوم به بلاد هندوستان رفته ، در خدمت حضرت همايون پادشاه ، ملقب به « صدر » گرديد ، پس به حرمين شريفين مشرف شده ، به اسلامبول رفته ، سلطان سليمان خان قيصر روم او را رعايت فرمود و مدتها در بلاد روم مشغول تدريس بود ، پس به بغداد آمده با اسكندر پاشا بيگلربيگى عراق عرب ، مصاحبت نموده و تاريخى به جهت آل عثمان ، نگاشته است ، چندين كتاب ديگر تأليف داشته است مانند حاشيه بر حاشيه قديم ملا جلال الدين دوانى و حاشيه بر شرح جامى و شرح فارسى هيأت ملا على قوشچى و حاشيه بر انوار شافعى و ديگر كتابها .
هم در اين سال [ 981 ] : مولانا عبد اللّه يزدى ، شارح تهذيب منطق كه كتابش مشهور به حاشيه ملا عبد اللّه است در عربستان وفات يافت « 3 » .
در سال 984 : پادشاه جمجاه به عارضه مرض گرفتار گرديد و مدتى در بستر ناتوانى غنود و موى سر آن حضرت به اندازهاى رسيد كه هر روزه شانه مىفرمود ، پس براى تراشيدن سر و پاكيزگى « 4 » تن ، تشريففرماى حمام گرديد و به استعمال نوره ، اسافل اعضاى آن بزرگوار مجروح گشت و از مداوا فايده نديد تا روز پانزدهم ماه صفر همين سال كه كلمه « پانزدهم شهر صفر » ماده تاريخ است به روضه رضوان خراميد :
نظم :
دريغ آن شهنشاه صاحبقران * جم تاجبخش ممالكستان
دريغ آنكه ديگر نبيند سپهر * نظيرش در آئينهء ماه و مهر
دريغ آن شهنشاه پاكاعتقاد * صلاح و پناه بلاد و عباد
چون حكيم ابو النصر پسر صدر الشريعه گيلانى مشغول معالجه مرض آن حضرت بود او را يا به اتهام يا به حقيقت بدنام نمودند كه سمى قاتل در نوره ، تعبيه كرده ، باعث هلاكت پادشاه جمجاه گرديد ، چون پناه به حرمسرا برده بود ، او را گرفته به قتل رسانيدند « 5 » :
نظم :
زين شش در بىثبات فانى * رو آر به ملك جاودانى
بر طارم آسمان علم زن * در وادى لامكان قدم زن
در مملكت قدم ، قدم نه * كان پردهسرا ، ترا حرم به
زمان زندگانى آن پادشاه حميدهخصال 64 سال و يك ماه و نوزده روز بود « 6 » و مدت سلطنت و پادشاهى او 53 سال و بيست و هشت روز :
شعر :
اگر صد سال مانى ور يكى روز * ببايد رفت از اين كاخ دلافروز « 7 »
هامش
( 1 ) . در متن : ( برنخواست ) .
( 2 ) . ر ك : احسن التواريخ ، روملو ، ص 454 .
( 3 ) . ر ك : احسن التواريخ ، روملو ، ص 458 ، خلاصة التواريخ ، ج 1 ، ص 587 .
( 4 ) . در متن : ( پاكيزهگى ) .
( 5 ) . ر ك : احسن التواريخ ، روملو ، ص 464 ، خلاصة التواريخ ، ج 1 ، ص 592 .
( 6 ) . در احسن التواريخ ، روملو ، ص 464 : ( 64 سال و يك ماه و 25 روز ) .
( 7 ) . منقول از احسن التواريخ ، روملو ، ص 464 .