گوسفند از براى چوپان نيست * بلكه چوپان براى خدمت اوست
جهت ديگر كه حاكم را على الاتصال در انتظار خبر و استخبار از هر راهگذر مجبور داشت اين بود كه ميخواست فتحى كرده باشد و در نظر حكومت خراسان يا ساير امثال و اقران اعتبار و افتخارى تحصيل كند ، و در فلسفه ثابت شده كه هر انسانى بالطبع مايل باستقلال است و هميشه در قوس صعود كار مىكند نهايت اغلب راه را گم ميكنند يا در چاه طمع سرنگون ميشوند و الا ممكن نيست انسانى مايل به ترقى و تكميل نباشد يا دشمن آزادى و مساوات باشد ، بلى اشتباهى كه اغلب را عارض مىشود از سوء تعبير يا تفهيم و تفهم است كه حقائق امور را بر خلاف آنچه هست جلوه ميدهند و ندانسته بر خلاف مقصودش مينمايند و بعقل فقها هرچه هست در شبهات موضوعيه است نه شبهات حكميه و چون ممكن نيست تمام افراد بنى آدم داراى چنين عقل و هوش باشند كه راه را از چاه تميز بدهند و به راه كج نروند لهذا انبياء اولو العزم از جانب خدا ميزانى قويم و قسطاسى مستقيم براى آنها معين فرمودهاند تا تكليف هر سالك معلوم باشد و ناجى و هالك هر دو بدانند بكجا ميروند .
انا
هَدَيْناهُ النَّجْدَيْنِ
[ السبيل ]
إِمَّا شاكِراً وَ إِمَّا كَفُوراً
« 1 » -
لِيَهْلِكَ مَنْ هَلَكَ عَنْ بَيِّنَةٍ وَ يَحْيى مَنْ حَيَّ عَنْ بَيِّنَةٍ .
« 2 »
در اين قرون اخيره كه دوره نورانيت است ، عقلاى بنى آدم و حكماى مسلم به اين نكات واقف شده از راه نوعپرستى و خيرخواهى بر عموم مردم به وضع قانون موفق شدهاند و بقدرى در استحكام اساس قانون جانفشانى و فداكارى كردهاند كه ميتوانيم بگوئيم هر سطرى از قانون را با خون هزار هزار نفر ترسيم و تحرير نمودهاند تا در سايه قانون فرزندان انسان محفوظ و مأمون بوده سرمايه خداداده عقل و هوش فطريرا ضميمه دانش اكتسابى نموده به ترقيات محير العقول و اكتشافات غريبه و اطلاعات بر اسرار طبيعت و نتايج خلقت
هامش
( 1 ) - سوره 76 ( الدهر ) آيه 3
( 2 ) - سوره 8 ( انفال ) قسمتى از آيه 44 .