خيرى ياد كنند و اگر از اين محبس مستخلص شدم نذر كردم اين سفرنامه را محرمانه طبع نموده و در گوشه مخفى نمايم و وصيت كنم بعد از مردن من آن را انتشار بدهند و اگر اين گوشه مرديم : « اى بسا آرزو كه خاك شده »
و ان نحن التقينا قبل موت * لقينا الصدر من غصص القباب
و ان ظفرت بنا ايدى المنايا * فكم من حاجة تحت التراب « 1 »
مجملا از اين جمله معترضه معذرت ميخواهم ، تازيانه بر روى اسبم بگشت حالا برميگرديم به تشريح مطلب معهود خودمان و كارهاى خودمانرا به خدا ميسپاريم على اللّه ! بهرحال دولت روس در خاك ايران بناى تخطى را گذاشت و همت بر تصرف سواحل بحر خزر گماشت ، لهذا در سنه 1218 بناى پيش قدمى بحدود آذربايجان گذاردند و بسيارى از سواحل رود ارس را بمحاصره انداختند و قريب ده سال ميان دولت ايران و دولت روس در حدود آذربايجان محاربات عظيمه واقع شد و بعد از آنكه بتوسط دولت انگليس آن جنگ مبدل به صلح گلستان « 2 » شد چهارده سال
هامش
( 1 ) يكى از گويندگان فارسى هم در اين مورد گفته است : م . خگر بمانديم زنده بردوزيم * جامهاى كز فراق چاك شده
ور نمانديم عذر ما بپذير * اى بسا آرزو كه خاك شده( 2 ) در سال 1227 هجرى سردار روس كتلروفسكى با نقشه دقيقى شروع به تعرض نمود و سفير انگليس سرگوراوزلى نيز افسران انگليسى را از اردوى ايران احضار كرد . عباس ميرزا كه روز 5 ذى الحجه 1227 هجرى در حوالى ايروان در جنگ اصلاندور [ در خلال جنگهاى كنار ارس افسران انگليسى از اردوى عباس ميرزا احضار شده بودند ، و فقط « كريستى و ليندسه » در اردو باقى ماندند . كريستى كه فرماندهى يك دسته از پياده نظام ايران را مستقلا بر عهده گرفته بود در جنگ زخمى و بدست نيروى روسيه اسير و كشته شد ] . نيمى از قواى خود را از دست داده بود از ارس گذشت و تا تبريز عقب نشست . قواى روس بر ايروان و در پايان سال بر لنكران دست يافت .
در آن ميان سفير انگليس بوساطت برخاست و مقدمات عقد پيمان صلح را بين ايران و روسيه را فراهم ساخت . مذاكرات صلح مدتى طول كشيد و عاقبت عهدنامهاى در گلستان از توابع قراباغ در 11 فصل و يك مقدمه نوشته شد و در تاريخ 29 شوال سال 1228 -