مقدار كتيرا
محمد حسين مىگفت در چهارده روز كه بيست و هفت عمله در كلهچال كار كرده يك خروار و نيم كتيرا گرفتهاند كه سيصد تومان قيمت آن مىشود و نصف بيشتر گون كلهچال و چين دوم و سيم گون چهارده روز هم باقى است . به من چه مىدهند ، با گچلات كه چهار برابر كلهچال گون دارد صد و سى و پنج تومان آن هم با آن تفصيل كه سابقا ذكر شد . ملا عيسى مىگفت نه دسته در ايلان و بشمك و ونواش كار مىكند . ثلث گون كار نشده هر دسته يك كيسه كه بايد شصت هفتاد من باشد تاكنون كتيرا گرفتهاند . از اين قرار از اين دو اجاره كه من دادهام حتما ده پانزده هزار تومان كتيرا خواهند فروخت و از كوه رشوندى مىگويند دوبرابر خواهد شد . مختصرى از اطلاعات كه تاكنون به دست آمده ذكر مىشود .
هفت هزار عملهء كرمانشاهانى
معلوم شد عباس مباس ، فرج مرج اينها تمام دلال هستند كه در زمستان به اطراف افتاده گون اجاره مىكنند و بعد اين جماعت دلالها يكى دو نفر از ميان خود انتخاب و به كرمانشاهان روانه مىكنند ، به اندازهء گون عمله خبر مىكنند . آنجا سردستهها هستند كه هر كدام از سى بيست چهل پنجاه عمله دارند براى بهار برداشته به مركز آن ولايت مىبرند . امسال هفت هزار عمله به قزوين آمده [ اند ] كه به خمسه و طارم طالقان الموت و جاهاى ديگر قزوين تقسيم شدند .
طرز كار براى كتيرا
دلال چه مىبرد ؟ از هرعمله چهار تومان و نيم سردستهها به دلال مىدهند و از هر يك من كتيرا يك هزار كه از اين مبلغ دلال اجاره مرتع را داده ، تتمه مداخل و عايدى اوست . دلال مداخل ديگر چه دارد ؟ گندم و آرد پيشخر كرده مبلغى منافع روى آن كشيده به اين سردستهها مىفروشد . گيوه خريدارى كرده به قيمت زيادتر مىدهد . بيل ، قازمه « 1 » ، كلنگ ، توتون و ساير لوازمات آنها را ارزان خريده گران مىدهد كه روىهمرفته خود اينها مبلغى مىشود . سردسته به عمله چه مىدهد ؟ هر سردسته از روزى كه عمله را از هرسين يا كرمانشاهان حركت مىدهد شام و ناهار او را با كفش او را بايد بدهد تا وارد كرمانشاهان بشوند . مدّت خروج تا دخول آنها به اوطان خود چهار ماه است . نفرى
هامش
( 1 ) - قازمه ( تركى ) - كلنگ دسته كوتاه . ( مسعود سالور )