گزارش شد تركمنها شامل دو گروه يموت و كوكلان هستند و آنانى كه صاحب دام زياد هستند « چاردا » ناميده مىشوند و كسانى كه بدون دام هستند « چهر » . چهرها حدود 20 هزار خانوارند كه در گميشتپه و خواجه نفس و آققلعه اقامت دارند .
چارداها ييلاق و قشلاق مىكنند و براى قشلاق شش ماه كنار رود كوكان و جنگلهاى نزديك استرآباد اقامت دارند . اين گزارش كه امروز به وزارت داخله فرستاده شد از نظر مسئولين اين وزارتخانه بسيار مختصر و فاقد توضيحات ضرورى ارزيابى گرديد . قرار شد به كارگزارى استرآباد نوشته شود گزارش كاملترى تهيه و ارسال كنند . 16
[ تصوير ] نمايى از تركمنها
* ادامه تحصن در شيراز
اعتراض به گرفتن عوارض راه همچنان معترضان را در تحصن نگه داشته است . ادامه اين امر باعث شد كه امروز منصور الملك كفيل وزارت داخله و ناظم العلوم معاون وزارت فوايد عامه با حاكم فارس مذاكره كرده ، از طريق مخابرات حضورى ، چارهجويى نمايند . 17
* درخواست وزير خارجه براى خروج نظاميان انگليسى از بنادر
ذكاء الملك وزير امور خارجه به سرپرسى لورن وزير مختار انگليس در تهران نوشت كه نامه شما « مشعر از عوض شدن عدهاى نظامى انگليس در بنادر خليج فارس » رسيد . « قواى نظامى ايرانى به قدر لزوم در بوشهر گذاشته شده و امنيت آن نواحى مورد نگرانى نيست و دولت ايران » ضرورتى به بقاى نيروى خارجى در آن منطقه نمىبيند .
ذكاء الملك از لورن خواست دستورهاى لازم را براى خروج نظاميان انگليس صادر كند « و بيش از اين بر توقف آنها در حدود ايران كه بر خلاف رسم بين المللى و مناسبات حسنه طرفين است ادامه ندهند . » 18
* موقعيت فعلى تبريز و انتخابات مجلس
در پى بخشنامه ارتش به امراى لشكر و حاكمان نظامى براى فرستادن اطلاعاتى از جنبوجوش حاكم بر شهرها در انتخابات پنجم مجلس شوراى ملى ، حاكم نظامى آذربايجان امروز نوشت كه فرقه دمكرات در تبريز فعال است . با اينكه نفرات كمى دارند ولى در فعاليتهاى خود منظم و جدى هستند .
« طبقات اشراف و فلاح و مردمان صلحطلب اگرچه جمعيتشان دو مقابل فرقه است ، چون تشكيلات منظمى ندارند » نمىتوانند با دمكراتها برابرى كنند . فرقه دمكرات تاكنون كسى را نامزد نكرده است . وى سپس از احتمال نامزد شدن رجالى چون تقىزاده ، مصدق السلطنه ، حاجى محمد جعفر اصفهانى ، صدق السلطنه و نصرت الدوله ياد كرد . 19
هامش
( 1 ) . اسناد مؤسسه مطالعات و پژوهشهاى سياسى ، پ 20 ، ص 99 ؛ سازمان اسناد ملى ايران ، سند شم 293001553 ، آرشيو 108 ظ 2 ب آ ا ، شم ميكروفيلم 00100160 . مستوفى الممالك نامه شهاب الدوله را با قيد محرمانه براى وزير جنگ فرستاد و نظر او را براى تقويت مرزهاى شمال غربى تأييد كرد ( اسناد مؤسسه مطالعات و پژوهشهاى سياسى ، پ 20 ، ص 98 ) .
( 2 ) . اسناد مؤسسه مطالعات و پژوهشهاى سياسى ، پ 1 ، صص 34 تا 37 .
( 3 ) . همان ، پ 1 ، ص 4 .
( 4 ) . همان ، پ 20 ، صص 85 و 86 .
( 5 ) . همان ، پ 11 ، ص 113 .
( 6 ) . روزنامه ايران ، شم 1338 ، ص 1 .
( 7 ) . اسناد مؤسسه مطالعات و پژوهشهاى سياسى ، پ 10 ، صص 81 و 82 .
( 8 ) . ميرزا تقى خان نورى ملقب به فتح الممالك ، سالار نصرت و امير نصرت به سال 1258 ش مطابق با 3 ربيع الثانى 1298 در تهران به دنيا آمد . پدرش ميرزا عبد اللّه خان مستوفى بود و از طرف مادر نوادهء ميرزا آقا خان صدر اعظم محسوب مىشد . وى از 3 رجب 1335 تا 2 جمادى الاول 1336 به حكومت كازرون منصوب گرديد و از 2 رجب همان سال تا 4 ربيع الثانى 1338 حاكميت جهرم را داشت . معاونت ماليه بنادر و رياست محاسبات ( 3 اسفند 1298 ) ، حكومت دشتى و دشتستان ( 5 ارديبهشت 1299 ) ، كفالت ماليه بنادر جنوب ( 9 ارديبهشت 1299 - 29 مهر 1299 ) ، حكومت دشتى و دشتستان و متصدى وصول ماليات ( اول آبان 1299 - 18 دى 1299 ) ، حكومت جهرم ( اول اسفند 1299 - اول تير 1300 ) ، حكومت كازرون و دشتستان ( 2 تير 1300 - 17 شهريور 1300 ) ، حكومت جهرم ( 23 شهريور 1300 - 6 بهمن 1300 ) و معاونت ايالت اداره ايالتى و اداره ماليه از 28 اسفند 1300 تا 29 ارديبهشت 1301 از ديگر سمتهاى او بود .
ميرزا تقى خان نورى از تاريخ 3 ارديبهشت 1301 به لقب امير نصرت مفتخر شد و از اول خرداد 1301 به مدت يك سال در آباده و اقليد حاكم بود . او همچنين به عنوان عضو و منشى انجمن نظار دوره پنجم تقنينيه مشغول خدمت شد و از 11 آذر 1302 تا 8 مهر 1303 رياست بلديه شيراز را برعهده داشت . وى در ارديبهشت 1329 درگذشت ( دفتر ادبيات انقلاب اسلامى حوزه هنرى ، بايگانى ) .
( 9 ) . اسناد مؤسسه مطالعات و پژوهشهاى سياسى ، پ 10 ، ص 107 .
( 10 ) . همان ، پ 10 ، ص 102 .
( 11 ) . همان ، پ 10 ، صص 115 و 116 .
( 12 ) . همان ، پ 3 ، ص 14 .
( 13 ) . همان ، پ 18 ، ص 81 .
( 14 ) . مستوفى ، شرح زندگانى من يا . . . ، ج 3 ، ص 550 . حسنعلى خان نصر الملك كه بعدها شهرت كمال هدايت را برگزيد ، فرزند حسينعلى خان مخبر الدوله و از خانواده هدايت است كه در 1289 ق / 1260 ش به دنيا آمد . او پس از اتمام تحصيلات در دار الفنون راهى فرانسه شد و در رشته حقوق به ادامه تحصيل پرداخت . همزمان با آن در سفارت ايران در پاريس با عنوان نيابت سفارت مشغول گرديد . آنگاه به ايران بازگشت و در وزارت امور خارجه مدتى كار كرد . در اولين دوره مجلس شوراى ملى از طرف طبقه اعيان به نمايندگى مجلس انتخاب شد كه در دوره بعدى هم ، اينبار به عنوان نماينده مردم تهران بدان مجلس راه يافت . نصر الملك تا 1301 ش مناصب مختلفى را پذيرفت و در كابينههاى مختلفى عضويت يافت . در همين اوان كه كابينه ميرزا حسن خان مستوفى الممالك ( از 25 بهمن 1301 تا 26 خرداد 1302 ) روى كار آمد او ابتدا وزارت ماليه ( دارايى ) را برعهده گرفت كه پس از چندى با بهاء الملك همدانى ( وزير پست و تلگرام همان كابينه ) جابهجا شد و نصر الملك از اول فروردين 1302 وزارت پست و تلگرام را در عهده تصدى گرفت . حسنعلى خان كمال هدايت مدتى هم والى اصفهان شد . ديگر مشاغل مهم او عبارت است از : والىگرى و بعد استاندارى فارس ، رئيس ديوان محاسبات كشور ، وزير مختارى ايران در بغداد ، سفارت ايران در كابل و واتيكان . علاوه بر اين در انتخابات دوره اول مجلس سنا برگزيده شد و به نيابت آن رسيد . وى فراماسونر و عضو لژ بيدارى ايران بود ؛ و در 1911 م / 1290 ش ديپلم استادى ماسونى دريافت كرده بود . حسنعلى خان كمال هدايت در 1335 ش در تهران درگذشت . ( عاقلى ، شرح حال رجال سياسى و . . . ، ج 3 ، صص 1293 و 1294 ؛ دولتهاى ايران از ميرزا نصر اللّه خان مشير الدوله تا . . . ، ص 130 ) .
( 15 ) . روزنامه ايران ، شم 1339 ، ص 3 .
( 16 ) . اسناد وزارت امور خارجه ، 31 و 32 - 6 - 29 - 1301 .
( 17 ) . روزنامه ايران ، شم 1338 ، ص 1 .
( 18 ) . اسناد مؤسسه مطالعات و پژوهشهاى سياسى ، 1302 ، پ 2 ، ص 46 .
( 19 ) . همان ، س 1302 ، پ 51 ، ص 105 .