هامش
( 1 ) . مدرس در پنج دوره تقنينيه ، ج 1 ، صص 398 تا 401 .
( 2 ) . اسناد مؤسسه مطالعات و پژوهشهاى سياسى ، پ 18 ، ص 84 .
( 3 ) . همان ، پ 10 ، ص 70 .
( 4 ) . ميرزا صادق آقا مجتهد تبريزى فرزند ميرزا محمد آقا مجتهد و نوه ميرزا محمد على اونسارى قراجهداغى بود كه همگى از عالمان درجه اول تبريز برشمرده مىشدند .
[ تصوير ] حاج ميرزا صادق آقا
ميرزا صادق آقا در حدود 1273 ق در تبريز متولد شد و تحصيلات ابتدايى را در همان شهر به پايان رساند ؛ در نوزده سالگى به همراه برادر بزرگترش ميرزا حسن آقا مجتهد راهى نجف شد ؛ در طى 24 سال تحصيل علم از بزرگان نجف به درجه اجتهاد نائل گرديد و مدتى نيز به تدريس و تربيت شاگرد همت گماشت . او در نجف تحت تأثير استادش شيخ هادى تهرانى بود و پس از مراجعتش به ايران نظرات او را ترويج و بيان مىنمود . ميرزا صادق آقا در 1312 ق به ايران و زادگاهش مراجعت كرد . در جريان مشروطيت در عداد موافقان نهضت بود اما از موافقت خود بازگشت و تا مدتها پس از آن در كارى مداخله نكرد ، تا اينكه در دوره رضا شاه به مخالفت با برخى قوانين از جمله قانون نظام وظيفه ( سربازى ) پرداخته ، به دستور او بازار تبريز بسته شد . در پى اين اقدام رضا شاه او و برادرش را به سردشت و سپس به قم تبعيد كرد .
ميرزا صادق آقا پس از پايان دوره تبعيد ديگر به تبريز مراجعت نكرد و در قم ماندگار شد ، اما در انزوا به زندگى ادامه داد تا اينكه در 5 ذى قعده 1351 / 10 اسفند 1311 درگذشت . ميرزا صادق آقا از اوتاد زمان خود بود ( مجتهدى ، رجال آذربايجان در عصر مشروطيت ، صص 103 - 105 .
« مرحوم آيت اللّه العظمى آقا ميرزا صادق آقا مجتهد تبريزى » ، صص 153 - 143 ) .
( 5 ) . همان ، پ 10 ، ص 28 .
( 6 ) . همان ، پ 10 ، صص 111 و 112 . اين عمليات مربوط به حمله قواى انگليس عليه شيخ محمود بود . شيخ محمود پس از تخليه سليمانيه به طرف رواندوز رفت و در قريه ديزج به پيش قراولان قواى عثمانى برخورد ؛ در همين زمان هواپيماهاى انگليسى مواضع شيخ محمود را بمباران كردند و شش نفر از ياران او را كشتند . ( همان ، س 1302 ، پ 47 ، ص 103 ) .
( 7 ) . اسناد مؤسسه مطالعات و پژوهشهاى سياسى ، پ 1 ، ص 52 .
( 8 ) . همان ، پ 1 ، ص 51 .
( 9 ) . همان ، پ 10 ، ص 84 . همچنان كه در خبرهاى دى و بهمن اشاره شد پس از آنكه تيمور تاش حاكم كرمان با نظر كنسول انگليس درصدد برآمد رئيس نظميه كرمان را تغيير دهد و شخص موردنظر خود را به اين سمت بگمارد تا در انتخابات آتى مجلس ، نمايندگان موردنظر انگليس از كرمان راهى مجلس شوراى ملى شوند ، نامههايى ميان او و وزير جنگ ردوبدل شد و در نهايت وزير جنگ رئيس نظميه آنجا را كه يك فرد نظامى بود با يك نظامى ديگر تعويض كرد ؛ اما اين تعويض رضايت خاطر تيمور تاش را جلب نكرد چرا كه او مايل بود فرد موردنظر خود را به آن سمت برساند . اينك وزارت داخله كسى را براى تصدى اين كار از مركز اعزام مىدارد كه با مخالفت وزير جنگ روبهرو مىشود . اين در حالى است كه در يكى از تلگرامهايى كه رضا خان به تيمور تاش فرستاد تذكر داد كه بهتر است شخصى از مركز براى گرفتن اين پست بيايد .
( 10 ) . همان ، پ 10 ، صص 39 و 40 .
( 11 ) . همان ، پ 19 ، ص 7 .
( 12 ) . همان ، پ 3 ، ص 15 .
( 13 ) . گاهنامه پنجاه سال شاهنشاهى پهلوى ، ج 1 ، ص 36 .
( 14 ) . اسناد وزارت امور خارجه ، 5 - 54 - 27 - 1302 .