مىتوان با اعزام نيرو او را دستگير كرد يا فرارى داد . در اينجا انگليسها تلگراف بىسيم و باسيم دارند و مركز تخليه زغالسنگى است كه از لندن به اين ناحيه حمل مىشود .
زغال سنگ براى مصرف سوخت كشتىهاى جنگى انگليس است . انگليس در جزيره هنگام اداره ديگرى هم دارد كه به اداره نفت مشهور است . وى اضافه كرد انگليس از ساخت اداره گمرك در جزيره هنگام جلوگيرى مىكند . در ضمن در هنگام عرب از انگليسها خبرى نيست . از خارجيان فقط دو نفر هندو كه مشغول كسب يا قاچاق كالا هستند ، ساكناند . 8
[ تصوير ] نمايى قديمى از جزيره هنگام
هامش
( 1 ) . ميرزا ابو تراب ملقب به اقبال التوليه ، مقبل السلطنه و اقبال السلطان كه بعدها نام خانوادگى اقبال را برگزيد و فرزندانش منوچهر و على و خسرو هم بدان نام مشهور گرديدند . او در 1244 ش به دنيا آمده ، پس از تحصيلات اوليه ، مدتى به مشاغل آزاد پرداخت ؛ در جلوى صحن امام رضا ( ع ) مسكوكات قديمى مىفروخت تا اينكه سرمايهاى گرد آورد و جزء مستأجرين آستان قدس رضوى درآمد ؛ ابتدا مزرعهاى را در كاشمر اجاره كرد و چون حق آستانه را به موقع پرداخت مىكرد مورد توجه توليت قرار گرفت و با گذشت زمان ديگر املاك كاشمر را به اجاره خود درآورده ، ثروتى به هم رسانيد . فرزندانش هم در اين راه به وى كمك كرده ، در انتخابات دوره چهارم مجلس شوراى ملى نماينده مردم سقز و بانه شد ؛ چند ماهى در تهران بود ، اما پيش از آنكه عمر مجلس به پايان برسد به مشهد بازگشت و به همان كار سابق خود ملاكى و اجارهدارى پرداخت . او در 1310 ش درگذشت . از فرزندانش منوچهر اقبال بعدها در كابينههاى متعددى وزارتهاى مختلفى را برعهده گرفت و سرانجام در نيمه فروردين 1336 خود مأمور تشكيل كابينه شد . ( عاقلى ، شرح حال رجال سياسى و . . . ، ج 1 ، صص 158 و 159 ؛ فهرست اسامى و مشخصات نمايندگان 24 . . . ، ص 19 ) .
( 2 ) . روزنامه ايران ، شم 1318 ، صص 1 و 2 .
( 3 ) . اسناد وزارت امور خارجه ، 4 - 13 - 50 - 1301 . روشن است كه اين پاسخ آن چيزى نيست كه حاكم دزداب از دولت مركزى توقع داشت . اگر چنين قوايى در آن حدود مستقر شده بود ، باز هم كفايت از خروج قواى انگليس از منطقه دزداب نمىكرد . اساسا از دستوراتى كه رضا خان وزير جنگ چه در برابر اين درخواست و چه در برابر درخواستى كه اميرلشكر جنوب از او براى تسخير كامل سيستان نمود ، صادر كرده ، چنين برمىآيد كه مناطق شرق و جنوب شرقى اولويتى در نظر او نداشته است .
( 4 ) . اسناد مؤسسه مطالعات و پژوهشهاى سياسى ، پ 19 ، ص 23 . اين گزارش از طريق وزارت جنگ پىگيرى شد و نامهاى به وزارت پست و تلگراف ارسال گرديد و درباره انتقال رئيس تلگرافخانه استرآباد به رشت استعلام شد . جواب آمد كه چون حكومت استرآباد از رئيس تلگرافخانه اين شهر شكايت دارد انتصاب او در تلگرافخانه رشت به صلاح نيست ؛ « تجديد مكاتبه در اين باب هم مورد ندارد . » ( همان ، پ 19 ، ص 18 ) نكته عجيب در اينجا چشمپوشى وزارت جنگ از اين موضوع است . به درستى روشن نيست كه چرا وزارت جنگ به فعاليت مأموران روسى آن هم جاسوسانى كه اطلاعات اين وزارتخانه را به كنسول روسى مىرسانند بىتوجه است ؛ اين در حالى است كه رضا خان نسبت به همه كسانى كه گرايش به كمونيسم يا تمايل به همسايه شمالى داشتند ، سختترين عقوبتها را روا مىداشت .
( 5 ) . روزنامه ايران ، شم 1318 ، ص 2 .
( 6 ) . همانجا .
( 7 ) . همانجا .
( 8 ) . سازمان اسناد ملى ايران ، سند شم 290002490 . جزيره هنگام كه به دليل اهميت نظامى به اشغال پرتغاليها درآمده بود در زمان شاه عباس اول با هميارى انگليس بازپس گرفته شد ؛ ولى انگليسها در آن مستقر شده و همچنان در آنجا بودند تا در سال 1313 ش به ايران بازگردانده شد . جزيره هنگام از دو آبادى هنگام نو و هنگام كهنه تشكيل مىشود كه منظور يمين الممالك از هنگام و هنگام عرب چه بسا همين دو محل باشد .
( دايره المعارف فارسى ( مصاحب ) ، ج 2 ، ص 3307 ) .