هامش
( 1 ) . روزنامه شفق سرخ ، شم 76 ، ص 1 .
( 2 ) . بهار ( ملك الشعرا ) ، تاريخ مختصر احزاب سياسى ايران ، ج 1 ، ص 227 .
( 3 ) . همو ، ص 237 .
( 4 ) . همو ، ص 239 . « خبر تعطيل حكومت نظامى از يك طرف و انتشار خبر قتلهاى پىدرپى در شهر و حوالى آن و عدم امنيت مالى و سرقتهاى متوالى از طرف ديگر ، چندين شب در شهر اضطراب و نگرانى غريبى در مردم توليد كرده بود و انتشاراتى هم بود كه كابينه به واسطه استعفاى وزير جنگ و تزلزل آن سقوط خواهد كرد ولى چون رئيس الوزراء شخص قرص و صاحب استخوانى بود جدا مقاومت كرده درصدد ايجاد امنيت برآمد و به رئيس شهربانى « وستداهل » دستورات مقتضى داد كه براى برقرارى نظم و آسايش اهالى مساعى لازمه را به عمل آورد . » ( همانجا )
( 5 ) . روزنامه شفق سرخ ، شم 77 ، ص 2 .
( 6 ) . روزنامه ايران ، شم 1233 ، صص 2 و 3 . ملك الشعراى بهار در كتاب تاريخ احزاب سياسى ايران تاريخ ديدار وليعهد محمد حسن ميرزا را با رضا خان شانزدهم مهر ، اما روز آن را يكشنبه نوشته كه همان پانزدهم مهر درست است . توضيح او درباره اين ديدار چنين است : « وليعهد محمد حسن ميرزا از قصر صاحبقرانيه به عمارت گلستان آمده ابتدا رئيس الوزراء را احضار و مدتى در اطراف وقايع جاريه مذاكره نموده . سپس سردار سپه را نيز احضار كرده و مدتى هم با حضور قوام السلطنه با وى به مذاكره پرداخت . بالاخره قرار شد كه سردار سپه به مجلس برود و در پشت تريبون اظهار كند كه بعدها برطبق قانون اساسى رفتار خواهد كرد و حكومت نظامى را نيز الغاء خواهد نمود و دواير تابعهء وزارت دارايى را هم كه تحتنظر وزارت جنگ اداره مىشد به وزارت دارايى واگذار نمايد . تا بدين ترتيب هم رفع سوءظن مجلس را نموده و هم به مجلس وانمود كند كه او متواضع به قانون بوده مجلس شوراى ملى را نيز محترم مىشمارد . » ( بهار ( ملك الشعرا ) ، تاريخ مختصر احزاب سياسى ايران ، ج 1 ، صص 239 و 240 ) .
( 7 ) . روزنامه اتحاد ، شم 245 ، ص 1 .
( 8 ) . روزنامه شفق سرخ ، شم 76 ، ص 2 . خوار ناحيهاى در قسمت شمال كشور كه از شمال به فيروزكوه و دماوند ، از مشرق به سمنان ، از جنوب به كوير و از مغرب به ورامين محدود مىشود . در شمال آن بنهكوه واقع است كه قسمتهايى از اين كوه از سمت غرب تا كوير هم پيش مىرود . حبلهرود كه از فيروزكوه سرچشمه مىگيرد و رود ايوانكى كه سرچشمه آن زرينكوه در شرق دماوند است رودخانههاى مشهورى هستند كه در اين ناحيه جريان دارند . جلگه خوار حاصلخيز و براى كشاورزى مناسب بوده ، غلات و صيفىجات عمدهترين محصولات آنجاست . ناحيه خوار چهار بلوك قشلاق ( كه امروزه به آن گرمسار مىگويند ) ، ريكان ، ياترى و ارادان را شامل مىشود . شهر خوار نيز در همين ناحيه قرار گرفته كه پيشتر بدان خورنه يا خوآرنه نيز مىگفتند . اين شهر ميان رى و سمنان به عنوان مهمترين شهرهاى شرقى رى مورد توجه قرار داشته ، در زمانهاى قديم محل عبور قافلهها بوده است . آن را گاه به رى و گاه به ورامين نسبت مىدادند . همچنين براى تميز آن از شهر ديگرى به همين نام كه در فارس واقع است ، آن را خوار رى مىخواندند . گفتهاند آغا محمد خان قاجار طايفه اوصانلو را براى دفع شرّ تراكمه در ناحيه خوار سكنى داد .
گفتنى است در ادوار مختلف خوار همراه با ورامين يا ايوانكى كه در نزديكى هماند به عنوان يك حوزه انتخابيه تعيين شده و نمايندگانى از آنجا به مجالس مختلف قانونگذارى و غيره راه يافتهاند كه از مشهورترين آنها نمايندگى على اكبر داور در دوره چهارم مجلس شوراى ملى درخور ذكر است . ( دايره المعارف فارسى ( مصاحب ) ، ج 1 ، ص 919 ؛ سعيديان ، شناخت شهرهاى ايران ، ص 399 ) .
( 9 ) . اسناد مؤسسه مطالعات و پژوهشهاى سياسى ، پ 18 ، ص 60 .
( 10 ) . همان ، پ 18 ، ص 41 .
( 11 ) . اسناد وزارت امور خارجه ، 6 و 5 - 9 - 1 / 45 - 1301 . اين اقدام در كوتاه مدت به سوءاستفاده مأموران و ايذاء و آزار مردم انجاميد . از اختيار داده شده « اشخاص را دستگير و حبس و با تهديد جرائم نقدى از آنها اخذ » مىكردند بهطورى كه موجب مهاجرت عدهاى به نخجوان شد ( همانجا )
( 12 ) . همان ، 68 - 1 - 2 - 1301 .
( 13 ) . همان ، 44 و 32 - 1 - 53 - 1301 .
( 14 ) . همان ، 12 - 6 - 29 - 1301 .
( 15 ) . همان ، 4 - 14 - 49 - 1301 . امير مؤيد به همراه پسرانش به منطقه تركمنها آمدند و در واقع به آنها پناهنده شدند . ورود او به اين منطقه با استقبال گرم طوايف جعفربايى و يموت مواجه شد . نخستين اقدامى كه پس از رسيدن امير مؤيد و پسرانش به منطقه صورت گرفت آن بود كه « چندين پاكت به علما و حكومت و مستشار الدوله مأمور سياسى سرحدى نوشته مىفرستد كه امير مؤيد با پسرانش ياغى دولت نمىباشند . فقط اسلحه خود را نمىدهند و حال كه پناهنده به جعفربايى گرديده اگر دولت ايران عرض اينجانبان را بپذيرد از امير مؤيد صرفنظر نمايند كه بىتقصير است و الا طايفه يموت كليه جانا و مالا حاضرند تا زمانى كه امير مؤيد با پسرانش پناهندهاند دفاع نمايند . » ( مقصودلو ، مخابرات استرآباد . . . ، ج 2 ، ص 835 ) پيش از التجاء امير مؤيد و پسرانش به تركمنها ، درگيرى سختى با نظاميان دولتى داشتند ( همو ، ص 834 ) .
( 16 ) . مقصودلو ، مخابرات استرآباد . . . ، ج 2 ، ص 837 .
( 17 ) . اسنادى از اختلافات و دعاوى . . . ، صص 30 تا 32 .
( 18 ) . اسناد مؤسسه مطالعات و پژوهشهاى سياسى ، پ 4 ، ص 82 ؛ مدرسه چهارباغ اصفهان از بناهاى شكوهمند دوره صفوى است . بانى اين مدرسه شاه سلطان حسين صفوى بوده ، كه به همين سبب به مدرسه سلطانى هم معروف بوده است . همچنين از آنجا كه مادر شاه سلطان حسين چند كاروانسرا و بازار بدان وقف كرده بود ، به آن مدرسه مادر شاه هم مىگفتند . پس از پيروزى انقلاب اسلامى اين مدرسه به نام مدرسه علميه امام صادق ( ع ) ناميده شد . تاريخ شروع ساخت مدرسه را بسيارى 1116 ق و سال اتمام آن را 1126 ق دانستهاند ، كه زير نظر آقا كمال صاحب جمع خزانه و به دستور سلطان حسين ساخته شد . اين مدرسه بزرگترين مدرسه دوره صفوى به شمار مىرود كه در ساخت آن هنرهاى گوناگون معمارى ، كاشىكارى ، حجارى ، خطاطى و نقاشى به كار رفته است . از نظر مساحت هم با مدرسه صدر بازار ( مركز حوزه علميه اصفهان ) برابرى مىكند . مدرسه در دو طبقه و در حدود 150 حجره براى طلاب ساخته شده كه حجرهها همه به يك شكلاند و از يك اتاق نشيمن ، صندوقخانه و كوشكى فوقانى ( بالاخانه ) تشكيل يافته است . دو دهانه سردر اصلى آن با كاشىهاى فيروزهاى تزئين شده و بر روى دو پايه سنگ مرمرى كه به شكل گلدان است قرار دارد . در طرفين سردر هم دو سكوى مرمر بسيار نفيس و عالى وجود دارد . اين در با طلا و نقره تزئين شده و به سوى خيابان چهارباغ باز مىشود . مدرسه در ديگر هم دارد كه به سوى بازارچه بلند ( در طرف شمال مدرسه ) كه امروز به بازار هنر شهرت دارد باز مىشود . قسمتهاى داخلى مدرسه چهارباغ شامل هشتى ، ورودى ، حياط ، گنبد ، مناره و اتاقهاست كه زيباترين قسمت مدرسه از نظر كاشيكارى هشتى و ورودى است . افزون بر اين چهار ايوان مجلل در چهار طرف ، دو مناره بلند در دو سمت ايوان بزرگ جنوبى و گنبد مجللى در پشت ايوان ، بر روى مسجد زيباى مدرسه قرار گرفتهاند . در وسط حياط مدرسه آبى هم جارى است كه بر زيبايى فضاى آن افزوده است . از جالبترين كتيبههاى مدرسه ، كتيبههاى داخل گنبد مسجد است كه همه سلامهاى خواجه نصير طوسى بر چهارده معصوم ( ع ) است . در كنار منبر 12 پلهاى آنكه يكپارچه از سنگ مرمر ساخته شده محرابى قرار دارد كه كتيبه بالاى آن به خط عبد الرحيم جزايرى است . نخستين مدرس رسمى آن هم آقا سيد محمد باقر خاتونآبادى بوده كه مقام اجتهاد داشته است . در سمت شرق مدرسه چهارباغ كاروانسراى مادر شاه سلطان حسين قرار دارد كه امروزه به هتل عباسى يا مهمانسراى عباسى مشهور است . از ديگر بخشهاى اين مدرسه ، كتابخانهاى با 24670 جلد كتاب است كه امروزه با نام كتابخانه عمومى امام جعفر صادق ( ع ) در معرض استفاده علاقهمندان قرار دارد . ( ابطحى ، ريشهها و جلوههاى تشيع و حوزه . . . ، ج 2 ، صص 126 تا 150 ؛ جابرى انصارى ، تاريخ اصفهان ، صص 25 و 26 و 142 ) .