جنگ امروز در نامهاى به سردار اشجع بختيارى حاكم اصفهان 8 با يادآورى اين نكته كه حكام در حفظ امنيت حوزه حكمرانى خود موظف هستند « در اين موقع كه اشرار زلّقى در حدود كاشان و جوشقان به چپاول و غارت » مشغول هستند هر اندازه قواى نظامى كه براى رفع اشرار لازم است از لشكر جنوب تقاضا كرده در اختيار بگذارد . 9
* شكايت اهالى نيشابور
گروهى از اهالى نيشابور در نامهاى به وزارت داخله نوشتند كه انتخابات در اين شهر بر خلاف قانون صورت گرفته و آرا با تهديد و تطميع اخذ شده . آنان تقاضا كردهاند از اين روال جلوگيرى و به موضوع رسيدگى شود . 10
* دستاندازى شاهسونها در اطراف ميانه
بنا به گزارش رسيده از ميانه ، شاهسونهاى متجاوز صبح زود درحالىكه گلهها و رمهها براى چرا از روستاهاى كلهر ، ينكجه و بلفه تيمور از املاك دو برادر حاج عباسعلى خان بهبودى و امير ارفع خان بهبودى بيرون مىرفتند با يورش شاهسونها روبهرو شده و همگى به غارت رفتند . در پى شيوع خبر گماشتگان و اتباع صاحبان مال به علاوه نيروهاى امنيه به تعقيب غارتگران رفتند . جنگ سختى درگرفت و تا غروب ادامه يافت كه در نتيجه هشت شاهسون كشته و مجروح و پنج اسب آنان نيز مقتول شد . اموال به غارت رفته بازپس گرفته شد . حسن بيك از اتباع امير ارفع خان در اين درگيرى كشته و سه اسب صاحبان مال نيز از بين رفت . 11
[ تصوير ] نشسته در وسط : ابراهيم خان امير ارفع ( بهبودى )
هامش
( 1 ) . اسنادى از امتياز نفت شمال . . . ، ص 146 .
( 2 ) . همان ، صص 144 و 145 .
( 3 ) . روزنامه ايران ، شم 1169 ، ص 2 .
( 4 ) . همانجا .
( 5 ) . همانجا .
( 6 ) . ميرزا اسماعيل خان ممتاز الدوله فرزند على اكبر خان مكرم السلطنه در دهم ذى الحجه 1293 در تبريز به دنيا آمد . تحصيلاتش را در تبريز در مدرسه فرانسوى اسلامبول گذرانده ، زبان فرانسه را به خوبى آموخت ؛ به هنگام صدارت عين الدوله به تهران آمد و با سمت مترجمى در وزارت امور خارجه مشغول به كار شد ؛ در اين زمان قانون عدليه عثمانى را به امر شاه و سفارش عين الدوله به فارسى ترجمه كرد . در 1315 ق و با عنوان نايب سفارت ايران به استانبول رفت و پس از چندى به سمت كنسول و سركنسول ارتقاء يافت ؛ در اين مقام وى كمك فراوانى در بهبود وضعيت مدارس ايرانيان نمود ؛ با بالا گرفتن قيام مشروطهخواهى به ايران باز آمد ؛ به پيشنهاد ميرزا نصر اللّه خان مشير الدوله صدر اعظم وقت لقب ممتاز الدوله گرفت . وى در نخستين دوره مجلس شوراى ملى نماينده مردم اراك شد و پس از استعفاى ميرزا محمود خان احتشام السلطنه از رياست مجلس ( 2 ربيع الاول 1326 ) در سن 32 سالگى به جاى او نشست ، اما تلاش وى براى ايجاد آشتى ميان محمد على شاه و مجلس به جايى نرسيد و سرانجام شاه مجلس را به توپ بست . در اين ميان ميرزا اسماعيل خان به همراه حكيم الملك به پارك امين الدوله گريخت و از آنجا به سفارت فرانسه پناهنده شد و با وساطت سفير از كشور خارج شد و به فرانسه رفت ؛ با فتح تهران دوباره به ايران بازگشت و در دوره دوم مجلس از سوى هيأت مؤتلفه اعتدالى آذربايجان به وكالت انتخاب شد . او در اين دوره نيز مدتى رئيس مجلس بود و چند ماهى نيز نيابت رياست را داشت . اما پس از چندى وزارت ماليه كابينه سپهدار اعظم را پذيرفت . پس از آن ممتاز الدوله به دفعات در كابينههاى مختلف به مقام وزارت رسيد ؛ از جمله : وزير ماليه در كابينه اول مستوفى الممالك ، وزير پست و تلگراف و تلفن در كابينه دوم سپهدار اعظم ، وزير عدليه در سه كابينه علاء السلطنه و نيز وزير عدليه در كابينه صمصام السلطنه . وى در 1337 ق ، در دوره رياست الوزرايى وثوق الدوله با قرارداد 1919 مخالفت نمود كه به همين دليل هم به كاشان تبعيد شد ؛ او پس از كودتاى سوم اسفند 1299 دوباره به زندان افتاد ؛ پس از آزادى ، در كابينه احمد قوام السلطنه به عنوان وزير معارف و اوقاف انتخاب شد . از اوايل سلطنت رضا شاه عضو شوراى عالى معارف بود و نيز در انجمن طرفداران ايران و انگليس ، انجمن ايرانيان در پاريس ، جمعيت فرانسه در ايران و حزب اجتماعيون اعتداليون و نيز انجمن شير و خورشيد سرخ ايران عضو بود . وى فراماسونر بود و در لژ بيدارى ايران عضويت داشت . ممتاز الدوله در 22 آذر 1312 درگذشت . ( بامداد ، شرح حال رجال ايران در . . . ، ج 1 ، صص 140 تا 143 ؛ ملكزاده ، تاريخ انقلاب مشروطيت ايران ، ج 6 - 1 ، صفحات متعدد ؛ عاقلى ، شرح حال رجال سياسى و . . . ، ج 3 ، صص 1540 و 1541 ) .
( 7 ) . روزنامه ايران ، شم 1169 ، ص 2 .
( 8 ) . سلطان محمد خان سردار اشجع بختيارى فرزند امامقلى حاجى ايلخانى ، برادر تنى غلامحسين خان سردار محتشم و برادر ناتنى لطفعلى خان امير مفخم است كه پنج مرتبه به حكومت اصفهان رسيد . بار نخست در 20 ذى حجه 1327 / 12 دى 1288 كه رسما انتصابش به اين سمت را به كنسولهاى روس و انگليس در اصفهان اطلاع داد . منابع نوشتهاند كه به دوستى با انگليسيان تمايل داشته است . از جمله وقايع مهم حكومت او در اين سالها شورش غريب خان رئيس سابق نظميه ( شهربانى ) اصفهان است كه با كمك سواران بختيارى بر آن پيروزى يافت . بار دوم در 15 جمادى الاول 1329 / 23 ارديبهشت 1290 به حكومت اصفهان نشست كه در همين دوره ، دزدى و راهزنى در جادههاى اصفهان نه تنها از بين نرفت ، بلكه ناامنى و پريشانى در معابر فزونتر گرديد . حكومت سوم سردار اشجع بر اصفهان پس از عزل خسرو خان سردار ظفر در 19 محرم 1331 / 8 دى 1291 آغاز گرديد كه از وقايع مهم آن ايام منابع آگاهى چندانى به دست نمىدهند . فقط مىتوان گفت كه سبب عزل وى از اين سمت نارضايتى مردم و علماى اصفهان بوده است كه در ذى حجه 1331 / آبان 1292 روى داد . او در دوران جنگ جهانى اول بار ديگر حكومت اصفهان را در دست گرفت كه نوشتهاند اين بار بهطور غيرمستقيم از آلمانها هوادارى مىكرد .
سردار اشجع در 20 دى 1300 براى پنجمين بار حاكم اصفهان شد كه توانست تا شهريور سال بعد در حكومت آنجا بماند . در اين ميان بيمارى گريبانش را گرفت و به همين سبب از سمت خود استعفا كرده ، براى درمان به تهران و پس از آن به اروپا رفت . اما بيمارى امانش نداد و در اسفند 1302 در اروپا درگذشت . ( پوربختيار ، « حاكمان بختيارىتبار اصفهان از مشروطيت تا سقوط قاجاريه » ، صص 42 تا 55 ؛ دانشور علوى ، جنبش وطنپرستان اصفهان و بختيارى ، ص 55 ) .
( 9 ) . اسناد مؤسسه مطالعات و پژوهشهاى سياسى ، پ 6 ، ص 18 .
( 10 ) . روزنامه ايران ، شم 1169 ، ص 2 .
( 11 ) . همان ، شم 1171 ، ص 2 .