هامش
( 1 ) . اسناد وزارت امور خارجه ، 18 - 1 - 33 - 1301 .
( 2 ) . محمد صادق كوپال معروف به سالارنظام فرزند ميرزا محمد تاجر در 1272 ش در خوى به دنيا آمد . تحصيلات مقدماتى را در ايران گذراند . پس از آن به استانبول رفت و از دانشكده افسرى آنجا در رشته توپخانه فارغ التحصيل شد . او دانشگاه جنگ را نيز در آن كشور گذراند . وى با ارتقاء به درجه نايب دومى در سال 1328 ق به ايران بازگشت و به فرماندهى آتشبار توپ شنيدر كوهستانى در توپخانه منصوب گرديد . در جنگهاى مختلف از جمله در جنگ با طرفداران سالار الدوله شركت كرد و به سبب رشادت در 1330 ق به درجه سلطانى ( سروانى ) رسيد . در جنگ جهانى اول جزو مهاجرين بود و در كودتاى سوم اسفند 1299 جزو افسران كودتاچى و مورد اعتماد رضا خان كه به مشاغل مهمى انتصاب يافت .
[ تصوير ] رضا خان و محمد صادق كوپال
كوپال در دورهاى كه رضا خان وزير جنگ بود به نمايندگى از او به گيلان مأمور شد تا با انقلابيون جنگل مذاكره و ضمن انصراف از رفتن آنها به روسيه ، به همكارى با سردارسپه تشويق كند . وى مدتى بعد از سركوبى نهضت جنگل به رياست نظميه ( شهربانى ) رشت انتخاب گرديد .
محمد صادق كوپال مدتى آجودان سردارسپه بود و مأموريتهايى را در شهرهاى مختلف انجام داد . در سال 1304 ش وابسته نظامى ايران در تركيه شد و در 1307 ش به حكمرانى پشتكوه رسيد . يك سال بعد با ارتقاء به درجه سرتيپى در 12 آذر همان سال به جاى سرتيپ محمد درگاهى ، رئيس كل نظميه شد . رياستش بر آنجا ديرى نپاييد و در آذر 1309 به دلايل نامعلومى بر كنار گرديد . او در سال 1310 ش به سرپرستى كل ادارهء هواپيمايى كشور انتصاب يافت و در 1314 ش جزو ملتزمين رضا شاه در سفر به تركيه بود . افزون بر اينها مدتى هم رياست اداره كل ژاندارمرى را برعهده داشت . بعد از شهريور 1320 كوپال استاندار رضائيه ( اورميه ) شد و پس از مدتى به اتهام عضويت در سازمان مخفى ستون پنجم آلمانها توسط متفقين بازداشت و زندانى گشت . پس از رهايى از زندان رياست دادرسى ارتش را گرفت و در 1326 با احراز درجهء سرلشكرى ، رئيس ژاندارمرى كل كشور گرديد . در 1330 ش رياست شهربانى به او واگذار شد . پس از واقعهء سى تير 1331 از كار كنار رفت و بازنشسته شد . سرلشكر محمد صادق كوپال در اواخر 1334 ش چشم از جهان فروبست . ( كرونين ، استفانى ، ارتش و تشكيل حكومت پهلوى در ايران ، مترجم غلامرضا على بابايى ، تهران ، خجسته ، 1377 ش ؛ عاقلى ، باقر ، شرح حال رجال سياسى و نظامى معاصر ايران ، ج 3 ، تهران ، گفتار و علم ، 1380 ش ؛ مرسلوند ، حسن ، زندگىنامه رجال و مشاهير ايران ، ج 5 ، تهران ، الهام ، 1375 ش . )
( 3 ) . اسناد مؤسسه مطالعات و پژوهشهاى سياسى ، پ 6 ، ص 8 .
( 4 ) . پوت يا پوط( Put )، و در زبان روسى پود ، واحد قديم وزن در روسيه ، برابر 40 فونت و معادل 38 / 16 كيلوگرم ؛ و آن وزنى است معادل پنج من و نيم تبريز . يك پوط ، يك حلب ، هجده ليتر : ( لغتنامه دهخدا ، ج 4 ( پ - تنگ جام ) ؛ دايره المعارف فارسى ، ج 1 ، بخش اول ( 1 - ت ) ) .
( 5 ) . روزنامه ايران ، شم 1162 ، ص 2 .
( 6 ) . روزنامه اقدام ، شم 47 ، ص 2 .
( 7 ) . همانجا .
( 8 ) . روزنامه ايران ، شم 1164 ، ص 1 .
( 9 ) . سازمان اسناد ملى ايران ، سند شم 240015793 ، آرشيو 809 ل ا آ آ ا ، شم ميكروفيلم 02920100 .