خدمتگذارى از خدمتگذارها وجهى در معرض تلف آمده يا عضوى از اعضا مظلوم و مسلوب الاختيار شده ، يا تكليفى از تكاليف كومپانى مغفول عنه بماند و اين محتسب در هر وقت سال از جميع ادارهجات كومپانى حتى از دار الشوراى كبرى حق احتساب دارد يعنى مىتواند كه به حساب آنها رسيدگى نمايد چه در داخله و چه در خارجه .
توضيح - اين محتسب در منزلهء معين رئيس است لاكن محض از براى رسيدگى و احقاق حق و رسانيدن خبرهاى مخفى لازمه را به رئيس .
مادهء پنجم - در هر ايالتى كه اعضا يا خدّام بيوتات خدمتى به عالم انسانيت و مدنيّت نمايند از دادن اعانه با استنقاذ غريق يا اطفاء حريق يا نجات دادن مظلومى از دست ظالمى يا رهانيدن انسانى از چنگ حيوانى يا غيرها انجمن آن ايالت مكلف است كه چگونگى را على التفصيل از براى دار الشوراى كبرى نوشته و اطلاع بدهد كه اولا اين خدمت در روزنامهء خدمات كومپانى كه همه ساله يكى از دار الشوراى كبرى از براى هر انجمنى فرستاده خواهد گرديد ثبت و ثانيا شرح واقعه را به جهت انجمن مسكو بنويسد كه انجمن مسكو تفصيل آن را محض شادمانى و سرور و افتخار ابناى جنس در طىّ غزتهها اعلان و عدد نفوس مستنقذه را در جميع عداد نفوس مستنقذه در سابق ثبت نمايد .
مادهء ششم - معين و رئيس هر انجمنى يعنى نايب رئيس كل كه سرآمد انجمن است مكلف است كه همه ساله بطور رسمى آنچه از حسن و قبح حركات و خدمات و خدّام كومپانى مشاهده نمايد كه فعلا يا قولا در اعانت يا اهانت كومپانى حركتى كرده يا مطلبى مذكور بدارد يا مصلحتى را از روى عقل متين پيشبينى كند به دار الشوراى كبرى حضور بندگان رئيس عرضه نمايد كه اولا رئيس هركس كه به موجب حسن خدمت مستوجب هرگونه انعامى است از نشان يا زياد نمودن مواجب و غيرها به نشان و انعام مجازات و سرافراز فرمايند و ثانيا هركس كه مستحق اخراج و طرد است مقرر فرمايند كه اخراج شود و در قبيل اين مراتب اگر نايب رئيس مسبوق نبوده باشند يا تغافل نمايند اعضاى ديگر مىتوانند كه بيان واقع را به دار الشوراى كبرى محضر بندگان رئيس عرضه نمايند .
دفتر تاريخ ( مجموعه اسناد و منابع تاريخى ) ( فارسى ) — صفحة 403
مساهمون: ايرج افشار
ص٤٠٣